رصد تولد دوبارۀ یک ستاره

تصویری از سحابی‌ سیاره‌نمای Stingray و ستارۀ مرکزی SAO 244567. Credit: ESA/Hubble & NASA
945

ستارهٔ SAO244567

گروهی بین‌المللی از اخترشناسان توانستند با استفاده از تلسکوپ فضایی هابل مراحل تکامل یک ستاره را در بازه‌ای ۳۰ ساله مطالعه کنند. در طول این مدت ستارۀ مورد نظر که SAO244567 نام دارد افزایش دمای چشمگیری را متحمل شده. در حال حاضر اما این ستاره در حال سرد‌شدن و وارد‌شدن به دوره‌ای مشابه قبل است؛ به عبارت دیگر SAO244567 تولدی دوباره را پشت سر می‌گذارد. این نخستین‌بار است که چنین پدیده‌ای به‌طور کامل (هم افزایش و هم کاهش دما) رصد شده است.

تصویری از سحابی‌ سیاره‌نمای Stingray و ستارۀ مرکزی SAO 244567. Credit: ESA/Hubble & NASA
تصویری از سحابی‌ سیاره‌نمای Stingray و ستارۀ مرکزی SAO244567.
Credit: ESA/Hubble & NASA

نکتۀ جالب توجه این است که با این که عالم پیوسته در حال تغییر و تحول است ‌اکثر فرآیند‌های کیهان آن‌قدر آهسته رخ می‌دهند که رصد کامل آن‌ها در طول عمر انسان ممکن نیست. اما داستان برای SAO244567 متفاوت است و این ستاره‌ این امکان را برای ما فراهم کرده است که تکامل ستاره‌ای را به چشم ببینیم! نیکول ریندل از انگلستان که دانشمند ارشد این تحقیق بوده است می‌گوید: «تنها در۲۰ سال دمای این ستاره ۲ برابر شد و این امکان فراهم شد که یونیزه‌شدن مواد پیشتر به بیرون پرتاب‌شده را ببینیم.»

SAO244567 دو هزار و هفتصد ‌سال نوری از ما فاصله دارد و در مرکز یک سحابی سیاره‌نما قرار گرفته است. بین سال‌های ۱۹۷۱ و ۲۰۰۲ دمای سطحی این ستاره سر به فلک کشید و حدود ۴۰ هزار درجۀ سلسیوس زیاد شد. اکنون و با بررسی داده‌های تلسکوپ فضایی هابل مشخص شده که این ستاره در حال سرد و منبسط‌شدن است.

این اتفاق کمی عجیب است. اگر SAO244567 جرم اولیه‌ای معادل ۳ تا ۴ برابر جرم خورشید داشت این افزایش سریع دما به‌آسانی قابل توجیه بود. اما داده‌ها نشان می‌دهند که این ستاره جرم اولیه‌ای در حدود جرم خورشید داشته است. چنین ستاره‌های کم‌جرمی بسیار آهسته‌تر تکامل می‌یابند و داستان افزایش دمای شدید SAO244567 برای چند دهه به عنوان یک راز باقی ماند.

فرضیهٔ دانشمندان

ریندل و گروه همکارش در سال ۲۰۱۴ فرضیه‌ای را پیشنهاد کردند که می‌توانست پرده از این راز بردارد. در این فرضیه بیان می‌شد که این افزایش دما بر اثر پدیده‌ای به نام درخش پوستۀ هلیومی رخ داده است؛ یا به عبارت دیگر سوختن هلیوم در خارج از هستۀ ستاره.

این فرضیه پیامدهای بسیار مشخصی در آیندۀ SAO244567 داشت: اگر این ستاره چنین مرحله‌ای را پشت سر گذاشته باشد باید دوباره منبسط و سرد شود و دوباره به حالت قبلی‌اش بازگردد. این دقیقاً همان چیزی است که در رصدهای جدید تأیید شده است.

این تنها نمونه نیست ولی این نخستین‌بار است که هر دو مرحلۀ گرم‌شدن و سرد‌شدن رصد می‌شوند. هنوز هم هیچ مدل تکامل ستاره‌ای نمی‌تواند رفتار ستارۀ SAO244567 را به‌طور کامل توضیح دهد، اما بنا به گفتۀ ریندل «نتایج رصدهای جدید نه‌تنها به حل‌شدن رازهای بیشتری از این ستاره کمک می‌کند، بلکه باعث فهم ژرف‌تری از تکامل ستاره‌های مرکز سحابی‌های سیاره‌نما می‌شود.»

 

منبع: SpaceTelescope

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.