مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

سیاره‌ای که به دور دو خورشید می‌گردد

Credit: NASA, ESA, and G. Bacon (STScI)
687

سیاره‌ای که به دور دو خورشید می‌گردد

این روزها خبرهای زیادی راجع به کشف سیارات فراخورشیدی جدید شنیده می‌شود. سیاراتی که بعضا ویژگی‌های خاصی دارند و سروصدای خبری بیشتر به‌پا می‌کنند. منظومهٔ OGLE-2007-BLG-349 یکی دیگر از این کشف‌های شایان توجه است. منظومه‌ای که در آن یک سیاره به دور دو ستاره می‌گردد؛ به عبارتی دیگر سیاره‌ای با دو خورشید.

تصویری گرافیکی و خیالی از منظومه‌ی OGLE_2007_BLG_349، شامل یک سیاره‌ی گازی و دو ستاره‌ی کوتوله‌ی سرخ. Credit: NASA, ESA, and G. Bacon (STScI)
تصویری گرافیکی و خیالی از منظومهٔ OGLE_2007_BLG_349، شامل یک سیارهٔ گازی و دو ستارهٔ کوتولهٔ سرخ.
Credit: NASA, ESA, and G. Bacon (STScI)

این اولین بار نیست که منظومه‌ای با دو ستاره کشف شده است اما داستان و روش کشف OGLE-2007-BLG-349 آن را در میان نمونه‌های دیگر برجسته می‌کند. در حالی که بیشتر منظومه‌های دو ستاره‌ای به وسیلهٔ تلسکوپ فضایی کپلر و روش گذر کشف شده‌اند، سیارهٔ فراخورشیدی جدید با کمک تلسکوپ فضایی هابل و روش ریز‌هم‌گرایی گرانشی آشکار شده است.

اینشتین در نظریهٔ نسبیت عام پیش‌بینی کرد که مسیر نور پس از گذر از نزدیکی اجسام پرجرم منحرف می‌شود. به عبارتی نیروی گرانش می‌تواند همچون یک عدسی مسیر نور را منحرف کند. این پدیده تنها چهار سال پس از ارائهٔ نظریهٔ نسبیت عام در یک خورشیدگرفتگی مشاهده شد و مهر تاییدی بود بر این نظریه. از آن پس پدیدهٔ هم‌گرایی یا عدسی گرانشی بارها رصد شده است و این روزها نوع ضعیف‌تر آن، یعنی ریزهم‌گرایی گرانشی، روشی است برای کشف سیارات فراخورشیدی.

کشف سیارهٔ فراخورشیدی جدید به سال ۲۰۰۷ برمی‌گردد. زمانی که در یک همکاری بین‌المللی و با مشارکت ۵ گروه وجود یک ستاره و یک سیاره تایید شد اما بررسی‌های بیشتر وجود جرم سومی را نشان می‌داد که اخترشناسان از ماهیت آن اطلاعی نداشتند. این‌گونه و با بررسی داده‌های تلسکوپ‌های مستقر در روی زمین دو فرضیه مطرح شد: یا سیاره‌ای با جرمی در حدود سیارهٔ زحل به دور یک ستارهٔ دوتایی نزدیک به هم در حال چرخش است و یا این که سیاره‌ای با جرم حدودی زحل و سیاره‌ای با جرمی در اندازهٔ زمین به دور یک تک ستاره گردش می‌کنند.

پس از آن توان تفکیک بالای تلسکوپ فضایی هابل به پژوهشگران اجازه داد تا جرم پس‌زمینه و ستاره‌ای را که نقش عدسی گرانشی را بازی می‌کند (ستارهٔ پیش‌زمینه و به عبارتی منظومهٔ ستاره‌ای مورد نظر) با دقت بیشتری در میان انبوه ستارگان دیگر در میدان دید بررسی کنند. به این ترتیب مشخص شد که با سیاره‌ا‌ی مواجه هستیم که به دور دو ستارهٔ کوتولهٔ سرخ می‌گردد. این‌گونه فرضیهٔ دو ستاره و یک سیاره به تایید رسید.

OGLE-2007-BLG-349 هشت هزار سال نوری از زمین فاصله دارد و در راستای مرکز کهکشان‌مان راه شیری قرار گرفته است. فاصلهٔ سیاره از ستاره‌های مرکزی این منظومه در حدود ۴۸۰ میلیون کیلومتر است؛ تقریبا برابر با فاصلهٔ کمربند سیارک‌های منظومهٔ شمسی از خورشید. این سیاره حدودا هر ۷ سال یک بار به‌دور مرکز جرم این منظومه گردش می‌کند. فاصلهٔ دو ستارهٔ کوتولهٔ سرخ این منظومه نیز تقریبا ۱۱ میلیون کیلومتر است.

کپلر تا کنون ۱۰ سیارهٔ دیگر را که به‌دور یک منظومهٔ ستاره‌ای دوتایی می‌چرخند کشف کرده است اما تمام آن‌ها فاصلهٔ بسیار کمی از ستاره‌های منظومه‌شان داشته‌اند.

با این کشف نشان داده شد که روش ریز‌هم‌گرایی گرانشی می‌تواند عملکردی موثر در یافتن سیاراتی با دو خورشید داشته باشد و تلسکوپ فضایی هابل می‌تواند نقشی اساسی در کشف چنین سیاراتی ایفا کند.

 

منبع: NASA

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.