چشمانی تیزبین به سوی آسمان (بخش دوم)

Image credit: Large Binocular Telescope Observatory
0 109

بیش از چهارصد سال پیش گالیله برای اولین بار از تلسکوپ برای نگاه کردن به آسمان استفاده کرد و درک ما را از عالم متحول کرد. از آن زمان به بعد تلسکوپ نقشی بسیار مهم و اساسی در علم نجوم ایفا کرده است. فناوری ساخت تلسکوپ به‌طرز چشمگیری پیشرفت کرده و امروزه تلسکوپ‌هایی غول‌‌پیکر با قطر آینه‌ی ۱۰ متر را روی زمین مستقر کرده‌ایم و تعدادی را نیز به خارج از جو زمین فرستاده‌ایم تا به وسیله‌ی آن‌ها اعماق کیهان را کاوش کنیم. در این مقاله مروری می‌کنیم بر تعدادی از بزرگ‌ترین تلسکوپ‌های روی زمین.

بخش اول این مقاله را می‌توانید در این جا مطالعه کنید.

تلسکوپ بزرگ دوچشمی (LBT)

تلسکوپ بزرگ دوچشمی.
Image credit: Large Binocular Telescope Observatory

تلسکوپ بزرگ دوچشمی (Large Binocular Telescope یا LBT) تلسکوپی جذاب و خاص است که در جنوب شرقی آریزونای آمریکا و در ارتفاع ۳۲۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد. این دوچشمی بزرگ از دو تلسکوپ جداگانه ۸/۴ متری تشکیل شده که در کنار هم قرار گرفته‌اند. ترکیب این دو از لحاظ جمع‌آوری نور معادل تلسکوپی با قطر آینه‌ی ۱۱/۸ متر است. LBT با نسبت کانونی ۱/۱۴ تلسکوپی بسیار سریع و جمع‌وجور (نسبت به رصدخانه‌های بزرگ دنیا) است. LBT هم مانند دیگر رصدخانه‌های مدرن و امروزی از سیستم اپتیک سازگار بهره می‌برد تا با کمک این سیستم اثر مخرب جو روی تصاویر کاهش یابد.

این رصدخانه حاصل یک همکاری بین‌المللی بین چند دانشگاه و مرکز تحقیقاتی در اروپا و آمریکا است.

تلسکوپ‌های دوقلو جمینی

تلسکوپ جمینی شمال و تابش لیزر سیستم اپتیک سازگار آن.
Credit: Gemini Observatory/AURA

تلسکوپ‌های ۸/۱ متری جمینی بر خلاف تلسکوپ‌های دوقلو کک که در کنار هم قرار گرفته‌اند در دو سوی مختلف قاره‌ی آمریکا جای دارند. هر دو تلسکوپ زیر آسمانی تاریک و با شرایط نجومی فوق‌العاده مستقر شده‌اند؛ تلسکوپ جمینی شمال بر فراز قله‌ی موناکی در هاوایی و تلسکوپ جمینی جنوب در ارتفاع ۲۷۰۰ متری در کوه‌های آند کشور شیلی. هر دو در محدوده‌ی طیف مرئی و فروسرخ آسمان را نظاره می‌کنند و از سیستم اپتیک سازگار بهره می‌برند.

رد ستاره‌های دور قطبی و لیزر سیستم اپتیک سازگار تلسکوپ جمینی شمال.
Credit: Gemini Observatory/AURA image by Joy Pollard

تلسکوپ‌های جمینی حاصل مشارکت و همکاری پنج کشورایالات متحده، کانادا، برزیل، آرژانتین و شیلی هستند.

رصدخانه‌ی GTC

گنبد رصدخانه‌ی GTC.

رصدخانه‌ی GTC پروژه‌ای اسپانیایی است که یکی از بزرگ‌ترین و پیشرفته‌ترین تلسکوپ‌های جهان را در خود جای داده است. این تلسکوپ اولین نور خود را در سال ۲۰۰۷ دریافت کرد و فعالیت‌های علمی آن حدود دو سال بعد و در سال ۲۰۰۹ آغاز شد. رصدخانه‌ی GTC در ارتفاعات جزیره‌ی لاپالما (یکی از جزیره‌های مجموعه جزایر قناری) قرار دارد که از آن به عنوان بهترین سایت رصدی اروپا یاد می‌کنند.

آینه‌ی اصلی این تلسکوپ از ۳۶ قطعه‌ی شش‌ضلعی مجزا تشکیل شده که در کنار هم آینه‌ای به قطر ۱۰/۴ متر را تشکیل می‌دهند. تلسکوپ GTC از سیستم اپتیک فعال استفاده می‌کند و در آینده سیستم اپتیک سازگار نیز روی این تلسکوپ نصب خواهد شد.

آرایه‌ی بزرگ میلی‌متری/زیرمیلی‌متری آتاکاما (ALMA)

کمان راه شیری و ماه بر فراز آنتن‌های رصدخانه‌ی آلما.
Credit: ESO/S. Guisard (www.eso.org/~sguisard)

آلما یکی از پیشرفته‌ترین رصدخانه‌های حال حاضر دنیاست که در یک مشارکت بین‌المللی ساخته شده و از سال ۲۰۱۳ فعالیت رسمی خود را آغاز کرده است. همان‌طور که از نام این رصدخانه پیداست بازه‌ی کاری این آرایه در محدوده‌ی طول موج میلی‌متری و زیرمیلی‌متری است که در طیف الکترومغناطیس بین نور فروسرخ و امواج رادیویی قرار می‌گیرد. بخار آب موجود در جو بیشتر این طول موج را جذب می‌کند. برای مقابله با این مشکل آلما در ارتفاع ۵۰۰۰ متری و در محیطی بسیار خشک ساخته شده است. آرایه‌ی آلما از ۶۶ آنتن بسیار با دقت تشکیل شده است که می‌توانند تا ۱۶ کیلومتر گسترده شوند.

شکوه راه شیری بر فراز رصدخانه‌ی آلما.
Credit: ESO/B. Tafreshi (twanight.org)

آلما در طول چند سال فعالیتش نتایج خیره‌کننده‌ای را به همراه داشته است. اخترشناسان تاکنون موفق شده‌اند به کمک آلما قرص‌های پیش‌سیاره‌ای (محل تولد سیاره‌ها) را به دور چند ستاره آشکار کنند و مولکول‌های آلی پیچیده‌ای را در برخی از آن‌ها به ثبت برسانند.

تلسکوپ بزرگ آفریقای جنوبی (SALT)

هلال ماه و تلسکوپ بزرگ آفریقای جنوبی.
Credit: Janus Brink

تلسکوپ بزرگ آفریقای جنوبی یا SALT بزرگ‌ترین تلسکوپ نور مرئی در نیمکره‌ی جنوبی زمین است که در سال ۲۰۱۱ فعالیت‌های علمی خود را آغاز کرده. آینه‌ی اصلی این تلسکوپ از ۹۱ آینه‌ی یک متری شش‌ضلعی تشکیل شده که در کنار هم قطر آینه‌ی اصلی را به ۱۱ متر می‌رسانند.

SALT در رصدخانه‌ی نجومی آفریقای جنوبی (SAAO) در ۴۰۰ کیلومتری شهر کیپ تاون قرار گرفته است. مانند بیشتر طرح‌های علمی بزرگ، این تلسکوپ نیز حاصل یک همکاری بین‌المللی است و کشور‌های آفریقای جنوبی، آمریکا، آلمان، لهستان، هند، انگلستان و نیوزلند در این پروژه مشارکت کرده‌اند.

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.