بارنارد؛ سریع‌ترین ستاره‌ی آسمان

مقایسه‌ی ستاره‌ی بارنارد با سیاره‌ی مشتری. بارنارد یک کوتوله‌ی سرخ است. Credit: Wikimedia
87

همیشه در بین موارد تفاوت ستاره‌ها و سیارات شنیده‌ایم که سیاره‌ها در آسمان حرکت می‌کنند اما ستارگان جایگاه ثابتی دارند. اما واقعیت این است که ستاره‌ها هم به شکل‌های مختلق حرکت می‌کنند و همگی در حال چرخشی سریع به دور مرکز کهکشان‌اند. اما به دلیل فاصله‌ی بسیار زیادی که ستاره‌ها از از ما دارند در آسمان ثابت به نظر می‌رسند.

در این میان ستاره‌هایی هستند که به دلیل فاصله‌ی کم‌شان از ما و سرعت زیادشان می‌هوان جابه‌جایی آن‌ها را در آسمان دید. بارنارد یکی از این ستاره‌هاست.

مقایسه‌ی ستاره‌ی بارنارد با سیاره‌ی مشتری. بارنارد یک کوتوله‌ی سرخ است.
Credit: Wikimedia

ستاره‌ی بارنارد یک کوتوله‌ی سرخ است که از قدر ۹/۵ می‌درخشد و برای دیدنش باید از تلسکوپ و یا دوربین دوچشمی استفاده کنید. این ستاره که در صورت فلکی مارافسای قرار گرفته تنها ۶ سال نوری از زمین فاصله دارد و پس از ستاره‌های منظومه‌ی آلفا قنطورس نزدیک‌ترین ستاره به ماست.

E. E. Barnard، اخترشناس آمریکایی، در سال ۱۹۱۶ این ستاره را کشف کرد. چیزی که این ستاره را خاص و قابل توجه می‌کند حرکت سریع آن در آسمان است. بارنارد هر سال حدود ۱۰ ثانیه‌ی قوسی (هر درجه ۶۰ دقیقه‌ی قوسی است و هر دقیقه‌ی قوسی ۶۰ ثانیه‌ی قوسی) در آسمان جابه‌جا می‌شود. حرکتی که آن‌قدر سریع است که بتوان با استفاده از یک تلسکوپ چهار اینچ متوجه آن شد.

با استفاده از نقشه‌های زیر می‌توانید این ستاره را در آسمان پیدا کنید. صورت فلکی مارافسای این شب‌ها در آسمان صبحگاهی قرار دارد و چند ساعتی پیش از طلوع خورشید از افق شرق طلوع می‌کند. با نزدیک‌تر شدن به فصل تابستان شرایط رصدی این صورت فلکی بهتر خواهد شد.

مکان حدودی ستاره‌ی بارنارد در صورت فلکی مارافسای.
عکس از نرم‌افزار Stellarium.
نقشه‌ی دقیق ستاره‌ی بارنارد و تغییر مکان آن در بازه‌های پنج ساله، از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۳۰.
Credit: Chris Marriott’s SkyMap

بهتر است برای ثبت دقیق حرکت بارنارد از مکان دقیق آن بین ستاره‌ها طرح بزنید یا از آن عکاسی کنید. پس از گذشت یک سال و رصد دوباره‌ی این ستاره متوجه حرکت آن خواهید شد.

ستاره‌ی پرسرعت دیگری که می‌توانید حرکت آن را ثبت کنید ۶۱ دجاجه است. ۶۱ دجاجه در واقع یک ستاره‌ی دوتایی است که در فاصله ی ۱۱/۴ سال نوری از ما و در راستای صورت فلکی دجاجه قرار گرفته است.

در سال ۱۷۹۲، Giuseppe Piazzi، اخترشناس ایتالیایی، این ستاره را رصد کرد و متوجه شد که ۶۱ دجاجه نسبت به رصدهای ۴۰ سال پیش حدود ۳ دقیقه‌ی قوسی در بین ستاره‌ها جابه‌جا شده است. ۹ سال بعد Piazzi سیاره‌ی کوتوله‌ی سرس، اولین سیارک کشف‌شده که به تازگی در رده‌ی سیارات کوتوله قرار گرفته، را کشف کرد.

مکان حدودی ستاره‌ی ۶۱ دجاجه در صورت فلکی دجاجه.
Credit: Sky & Telescope

در دهه‌ی ۱۸۳۰ دقت اندازه‌گیری مکان ستاره‌ها به اندازه‌ای دقیق شده بود که بتوان اختلاف منظر (جابه‌جایی یک ستاره در بین ستاره‌های پس‌زمینه بر اثر حرکت زمین به دور خورشید و تغییر زاویه‌ی دید ما نسبت به ستاره) ستاره‌های نزدیک را اندازه‌گیری کرد. همین مسئله باعث شده بود رقابتی برای اندازه‌گیری اختلاف منظر اولین ستاره شکل بگیرد. Friedrich Bessel با تیزهوشی ۶۱ دجاجه را برای این کار انتخاب کرد. او گمان می‌کرد که با توجه به حرکت سریع این ستاره در آسمان، احتمالا فاصله‌ی آن از ما کم است و راحت‌تر می‌توان اختلاف منظر آن را اندازه‌گیری کرد. حدسی که درست بود و Bessel توانست با این روش فاصله‌ی ۶۱ دجاجه را محاسبه کند. محاسبات او نشان داد فاصله‌ی ۶۱ دجاجه از ما ۱۰/۳ سال نوری است. عددی که او به دست آورد به مقدار دقیق‌تری که امروز می‌دانیم، یعنی ۱۱/۴ سال نوری، با دقت خوبی نزدیک است.

جابه‌جایی ۶۱ دجاجه نسبت به ستاره‌ی همسایه‌اش که از قدر ۱۰/۷ می‌درخشد.
Credit: Sky & Telescope

آسمان بر خلاف تصور قدیمی ما همیشه به یک شکل نیست. همه چیز در حرکت است و آسمانی که امروز می‌بینیم با آسمان هزاران سال بعد تفاوت بسیاری خواهد داشت. صورت‌های فلکی آشنای امروزی شکل خود را از دست خواهند داد تا شاید روزی کسی نام جدیدی برای آن‌ها انتخاب کند.

تغییر شکل صورتواره‌ی ملاقه‌ی بزرگ پس از پنجاه هزار سال.

منبع: Sky & Telescope

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.