مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

کشف سیاهچاله‌ای در دوردست‌های عالم

Robin Dienel/Carnegie Institution for Science
199

سیاهچاله‌ها و دوران ابتدایی عالم از هیجان‌انگیزترین موضوعات علم کیهان‌شناسی‌اند. اکنون دانشمندان موفق به کشف ابرسیاهچاله‌ای در دوران ابتدایی عالم و در فاصله‌ای بسیار دور از زمین شده‌اند تا داستانی جذاب برای تحقیقات بعدی آغاز شود.

طرحی گرافیکی از دورترین سیاهچاله شناخته‌شده در عالم.
Credits: Robin Dienel/Carnegie Institution for Science

جرم این ابرسیاهچاله معادل هشتصد میلیون برابر جرم خورشید است و تنها ۶۹۰ میلیون سال پس از انفجار بزرگ یا بیگ‌بنگ شکل گرفته است. جرم فوق‌العاده زیاد این سیاهچاله و سن کم آن نظریات دانشمندان درباره شکل‌گیری ابرسیاهچاله‌ها را با چالش مواجه کرده است.

این کشف بر پایه داده‌های کاوشگر نقشه‌برداری فروسرخ میدان دید باز (WISE) و داده‌های رصدخانه‌های زمینی انجام شده است.

به نظر می‌رسد شکل‌گیری سیاهچاله‌ای به این عظمت در دوران ابتدایی عالم نیازمند شرایط ویژه‌ای بوده است. شرایطی که هنوز برای دانشمندان مشخص نیست.

این ابرسیاهچاله در دل یک کهکشان فعال یا اختروش (کوازار) قرار گرفته است. اختروش‌ها از درخشان‌ترین و دوردست‌ترین اجرام عالم‌اند که بررسی‌شان کمک زیادی به درک بهتر دوران ابتدایی عالم می‌کند.

اختروش‌ها جزء اولین ساختارهای شکل‌گرفته در عالم‌اند. داستان کیهان از یک سوپ داغِ تشکیل‌شده از ذرات پرسرعت که در دوره‌ای به نام تورم به سرعت از هم فاصله گرفتند آغاز شد. چهارصد هزار سال پس از انفجار بزرگ این ذرات سرد شدند و هیدروژن خنثی شکل گرفت. اما با این وجود کماکان عالم تاریک و بدون هیچ منبع نوری بود. تا این که در نهایت با کمک نیروی گرانش اولین ستاره‌ها و کهکشان‌ها شکل گرفتند. انرژی آزادشده از این کهکشان‌های باستانی باعث یونیزه شدن هیدروژن خنثی شد و پس از این زمان بود که فوتون‌ها سفر آزادانه خود را در فضا آغاز کردند و عالم برای امواج الکترومغناطیس «شفاف» شد.

بیشتر هیدروژن پیرامون اختروش‌هایی که به تازگی کشف شده‌اند خنثی است. بنابراین اختروش‌ها نه تنها از دورترین اجرام عالم‌اند بلکه تنها نمونه‌های مربوط به دوران پیش از شفاف شدن عالم‌اند که می‌توانیم آنها را ببینیم.

به عبارت دیگر اختروش‌ها نمایان‌گر آخرین دوران گذار و تغییر حالت بزرگ عالم‌اند که بررسی‌شان در علم اخترفیزیک بسیار مهم است.

طبق محاسبات فاصلهٔ اختروش میزبان این سیاهچاله بیش از سیزده میلیارد سال نوری است. به عبارت دیگر نور این اختروش سیزده میلیارد سال در راه بوده تا امروز به چشم تیزبین تلسکوپ‌های ما برسد.

طبق تخمین اخترشناسان بین بیست تا صد اختروش درخشان و دوردست در عالم وجود دارند. ماموریت‌های بعدی ناسا و سازمان فضایی اروپا به کشف تعداد بیشتری از این اختروش‌ها کمک خواهد کرد.

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.