کشف حلقه‌ای نازک به دور یک سیارهٔ کوتوله

IAA-CSIC/UHU
564

همه سیارهٔ زحل را به عنوان ارباب حلقه‌های منظومهٔ شمسی می‌شناسند. اما این سیاره تنها جرم منظومهٔ شمسی نیست که حلقه‌هایی پیرامون آن را فراگرفته‌اند. حلقه‌های نازکی به دور سیارات مشتری،‌ اورانوس و نپتون نیز وجود دارند. اما شگفتی این جاست که چنین حلقه‌ای را می‌توان به دور اجرام کوچک‌تر منظومهٔ شمسی نیز دید. سیارهٔ کوتولهٔ Haumea یکی از این اجرام است.

طرحی گرافیکی از Haumea و حلقهٔ پیرامونش.
Credit: IAA-CSIC/UHU

رصدگران اروپایی از حدود دو سال پیش منتظر عبور سیارهٔ کوتولهٔ Haumea از مقابل یک ستارهٔ کم‌نور در صورت فلکی عوا بودند. این سیارهٔ کوتوله جایی در ورای مدار نپتون به دور خورشید گردش می‌کند و عبور آن از مقابل این ستاره فرصتی فوق‌العاده را برای بررسی آن ایجاد می‌کرد.

پیش از این می‌دانستیم Haumea یکی از بزرگ‌ترین اجرام کمربند کایپر است که شکلی کشیده دارد و به سرعت به دور خود می‌چرخد. اخترشناسان دو قمر را نیز در اطراف این سیارهٔ کوتوله مشاهده کرده بودند.

اختفا (پنهان شدن)‌ ستارهٔ URAT1 533–۱۸۲۵۴۳ در دی ماه سال گذشته فرصت بسیار خوبی برای بررسی دقیق‌تر این جرم دوردست منظومهٔ شمسی بود. دوازده رصدخانه در نقاط مختلف اروپای مرکزی این رویداد را ثبت کردند و به نتیجه‌ای دور از انتظار رسیدند: حلقه‌ای فشرده و نازک پیرامون Haumea را فراگرفته است.

چندین گروه رصدی در جریان این اختفا حلقهٔ پیرامون Haumea را آشکار کردند. حدود دو دقیقه پیش و پس از عبور Haumea از مقابل ستارهٔ پس‌زمینه نور ستاره به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کرد و این نشانی بود از وجود حلقه‌ای در اطراف این سیارهٔ کوتوله. پهنای این حلقه تنها حدود هفتاد کیلومتر است اما فشردگی ذرات در آن به اندازه‌ای است که نور ستاره پس از گذر از آن به نصف کاهش پیدا کرد. فاصلهٔ این حلقه از Haumea دو هزار و دویست و هشتاد و هفت کیلومتر است.

چگونگی شکل‌گیری این حلقه هنوز به‌طور دقیق مشخص نیست اما محتمل‌ترین فرضیه پای برخوردی بزرگ را در گذشته به میان می‌آورد. نشانه‌هایی نیز از رخ دادن چنین برخوردی وجود دارد که نشان می‌دهد Haumea و چند جرم دیگر در نواحی بیرونی منظومهٔ شمسی در گذشته جرمی واحد بوده‌اند که بر اثر برخوردی بزرگ از هم پاشیده شده. به این ترتیب می‌توان احتمال داد که بقایای این برخورد حلقهٔ پیرامون Haumea را شکل داده است.

البته Haumea تنها جرم غیرسیاره‌ای و بیرونی منظومهٔ شمسی نیست که که حلقه‌ای اطرافش را فراگرفته. پیش از این دانشمندان چنین حلقه‌ای را به دور دو جرم کوچک دیگر در نواحی بیرونی منظومهٔ شمسی کشف کرده‌اند.

سیارهٔ کوتولهٔ Haumea هر ۲۸۴ سال یک بار به دور خورشید می‌گردد و فاصلهٔ آن از خورشید بین ۳۵ تا ۵۱/۵ واحد نجومی (هر واحد نجومی برابر با میانگین فاصلهٔ زمین تا خورشید است) متغیر است. سرعت چرخش Haumea به دور خود بسیار زیاد است و هر گردش کامل این سیارهٔ کوتوله به دور خود تنها ۳/۹ ساعت طول می‌کشد.

سرعت چرخش زیاد Haumea به دور خود باعث شکل بیضوی آن شده است.
Author: Stephanie Hoover

سرعت زیاد چرخش Haumea به دور خود باعث شکل کشیده و بیضوی آن شده است. طول بزرگ‌ترین محور Haumea دو هزار و سیصد و بیست و دو کیلومتر و طول کوچک‌ترین محور آن ۱۰۲۶ کیلومتر است. به این ترتیب Haumea پس از پلوتو و اریس سومین جرم بزرگ کمربند کایپر است.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.