مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

چند ستاره در کهکشان راه شیری وجود دارد؟

Amirreza Kamkar
55

اگر در شبی صاف و در مکانی دور از نور شهرها به آسمان نگاه کنید می‌توانید نوار راه شیری را در آسمان ببینید. اجتماعی از هزاران هزار ستاره که زمین ما و منظومه‌ی شمسی نیز در آن جای گرفته است.

هزاران ستاره‌ی راه شیری در آسمان‌های تاریک با چشم غیرمسلح دیده می‌شوند و با تلسکوپ می‌توان تعداد بسیار بیشتری از ستاره‌های راه شیری را رصد کرد. اما در مجموع چند ستاره در کهکشان ما جای گرفته‌اند؟

نمایی از نوار راه شیری در آسمان تاریک پارک ملی آمبوسلی در کنیا. عکس از امیررضا کامکار.

شمردن ستاره‌های یک کهکشان کار آسانی نیست و اخترشناسان برای پاسخ به این سوال مجبور به استفاده‌ از روش‌هایی برای تخمین تعداد ستاره‌ها هستند.

ساختار راه شیری

تا دهه‌ی ۱۹۲۰ میلادی تصویر می‌شد تمام ستاره‌های عالم در کهکشان راه شیری قرار دارند و کهکشان‌هایی که امروز آن‌ها را می‌شناسیم به عنوان سحابی‌ّهایی داخل راه شیری شناخته می‌شدند. تا این که ادوین هابل با رصدهایش نشان داد که کهکشان ما تنها کهکشان عالم نیست و امروز می‌دانیم صدها میلیارد کهکشان دیگر نیز در عالم وجود دارند.

امروز می‌دانیم که راه شیری یک کهکشانی مارپیچی میله‌ای است که قطر آن به صد هزار سال نوری می‌رسد. اگر می‌توانستیم از بیرون کهکشان‌مان به آن نگاه کنیم یک برآمدگی مرکزی می‌دیدیم که چهار بازو پیرامون آن را فراگرفته‌اند. علاوه بر این هاله‌ای از گازهای داغ راه شیری را احاطه کرده است که صدها هزار سال نوری قطر دارد. اخترشناسان تخمین می‌زنند جرم هاله‌ی کهکشان در حدود جرم تمام ستاره‌های داخل راه شیری است.

دیدن تمام ستاره‌های راه شیری کار آسانی نیست. برآمدگی مرکز راه شیری مملو از ستاره‌ها و گاز و غباری است که اجازه‌ی دیدن بسیاری از ستاره‌ها را، حتی با قوی‌ترین تلسکوپ‌ها، نمی‌دهد.

اخترشناسان چگونه تعداد ستاره‌ها را تخمین می‌زنند؟

روش اصلی اخترشناسان برای تخمین تعداد ستاره‌ها تعیین جرم کهکشان است. جرم کهکشان را می‌توان با بررسی حرکت ستاره‌ها به دور مرکز کهکشان محاسبه کرد.

اما کهکشان‌هایی با جرم مشابه می‌توانند انواع مختلفی از ستاره‌ها را در خود جای داده باشند و به همین ترتیب تعداد ستاره‌های مختلفی نیز داشته باشند. بنابراین تخمین دقیق تعداد ستاره‌های یک کهکشان با توجه به جرم آن کار آسانی تیست.

در هر حال به‌طور کلی می‌توان تعداد ستاره‌ها را با توجه به نوع کهکشان تخمین زد. کهکشان‌های مارپیچی، مانند راه شیری،‌ و کهکشان‌های بیضوی تفاوت‌های مهمی با هم دارند. کهکشان‌های بیضوی کوتوله‌های سرخ بیشتری را در خود جای داده‌اند و به دلیل سن زیادشان گاز کمتری نیز در آن‌ها وجود دارد.

اما هنوز هم مسئله تمام نشده و پس از تعیین جرم کهکشان باید دید چه میزان از این جرم از ستاره‌ها تشکیل شده است. بیشتر جرم یک کهکشان را ماده‌ی تاریک تشکیل می‌دهد که هیچ نوری تابش نمی‌کند و تا کنون موفق به ثبت مستقیم آن نشده‌ایم.

اخترشناسان با توجه به مدل‌سازی‌هایی که از کهکشان انجام می‌ٔهند می‌توانند درصد ماده‌ی تاریک در مجموع جرم یک کهکشان را محاسبه کنند. در کهکشان‌های عادی معمولا نود درصد جرم کهکشان مربوط به ماده‌ی تاریک است.

علاوه بر ماده‌ی تاریک بخش دیگری از جرم کهکشان را گاز و غبار تشکیل می‌دهد. با در نظر گرفتن تمام این موارد حدود سه درصد جرم کهکشان از ستاره‌ها تشکیل شده که البته ممکن است در کهکشان‌های مختلف این درصد متفاوت باشد.

در گام بعدی چاره‌ای جز تخمین نیست. چرا که ستاره‌های یک کهکشان جرم‌های مختلفی دارند، از ستاره‌های خورشیدمانند تا ستاره‌هایی که از خورشید کوچک‌تر یا بزرگ‌ترند.

در نهایت و با توجه به برخی مطالعات مربوط به محاسبه‌ی جرم کهکشان راه شیری می‌توان به‌طور حدودی گفت صد میلیارد ستاره در کهکشان ما جای گرفته‌اند.

صد میلیارد ستاره در کهکشان ما و صدها میلیارد کهکشان دیگری که در عالم وجود دارند و خود میزبان ستاره‌های پرشماری‌اند. ما ذره‌ای ناچیز در این عالمیم.

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.