مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

چرا پلوتو از لیست سیارات منظومه‌ی شمسی خط خورد؟

تعریف سیاره چیست؟

NASA
279

پلوتو تا ۱۲ سال پیش نهمین سیاره‌ی منظومه‌ی شمسی بود، اما در سال ۲۰۰۶ و با رای‌گیری انجام‌شده در اتحادیه‌ی بین‌المللی نجوم این جرم دوردست منظومه‌ی شمسی از لیست سیارات خط خورد.

طرحی گرافیکی از سیارات منظومه‌ی شمسی. مقیاس‌‌ها در تصویر رعایت نشده است.
Credit: NASA

ماجرا از زمانی آغاز شد که در سال‌های ابتدایی قرن ۲۱ اجرامی در ورای مدار سیاره‌ی نپتون کشف شدند که در حد و اندازه‌ی پلوتو بودند. کشف این اجرام که به فرانپتونی‌ها معروف‌ شدند چندان دور از انتظار نبود اما اندازه‌ی بزرگ‌شان چیزی بود که توجه دانشمندان را به خود جلب کرد. یکی از این اجرام که اریس نام گرفت به اندازه‌ای بزرگ بود که برخی رسانه‌ها از آن با عنوان سیاره‌ی دهم یاد کردند.

کشف اجرام فرانپتونی باعث شد اتحادیه‌ی بین‌المللی نجوم با برگزاری اجلاسی از اخترشناسان جهان دعوت کند تا شاید تعریفی جدید برای سیاره ارائه شود.

تصمیم نهایی این اجلاس که با رای‌گیری از اعضای حاضر به دست آمد منجر به ایجاد دسته‌ی جدیدی از اجرام در منظومه‌ی شمسی شد. طبق تعریف جدید یک سیاره جرمی است که:

– به دور خورشید بگردد.

– شکل کروی یا تقریبا کروی داشته باشد.

– قمر جرم دیگری نباشد.

– اجرام کوچک را از محیط اطراف مدارش ربوده باشد.

شرط آخر برای سیاره بودن کار دست پلوتو داد. چرا که در اطراف پلوتو اجرام دیگری نیز حضور داشتند و نسبت اندازه‌ی قمر پلوتو به خودش زیاد بود.

با تعریف جدید دسته‌ی جدیدی از اجرام به نام سیارات کوتوله نیز به فهرست اجرام منظومه‌ی شمسی اضافه شد. اجرامی که همه‌ی شروط سیاره بودن را دارند به جز شرط آخر. به این ترتیب پلوتو و چند جرم دیگر از آن زمان به بعد در دسته‌ی سیارات کوتوله قرار گرفتند.

هر چند که پس از این تصمیم و به خصوص بعد از ملاقات فضاپیمای افق‌های نو با پلوتو مخالفت‌هایی با اخراج پلوتو از لیست سیارات منظومه‌ی شمسی مطرح شد. افق‌های نو نشان داد پلوتو از نظر زمین‌شناختی فعال است و شگفتی‌های فراوانی را نیز از این سیاره‌ی کوتوله برای‌مان آشکار کرد. می‌توان گفت تا پیش از نزدیک شدن افق‌های نو به پلوتو هیچ کس انتظار مشاهده‌ی چنین دنیای فعالی را نداشت. تصور پیشین از این جرم دوردست منظومه‌ی شمسی دنیایی سرد و یخ‌زده بود.

نمایی خیره‌کننده و پر از جزییات از پلوتو و عوارض سطحی آن که افق‌های نو آن را ثبت کرده است.
Credit: NASA/JHUAPL/SwRI

سیارات از هزاران سال پیش مایه‌ی شگفتی بشر بوده‌اند. معادل انگلیسی سیاره (Planet) برآمده از واژه‌ای یونانی به معنای ستاره‌های سرگردان است که به جابه‌جایی این اجرام در بین ستاره‌ها اشاره دارد. قرن‌ها طول کشید تا ابزار ما برای رصد سیارات از چشمان‌مان فراتر رفت و گالیله پس از اختراع تلسکوپ و مشاهده‌ی جزییات سطحی و اقمار برخی سیارات شگفت‌زده شد. در سال‌های بعد سیارات دیگری نیز به لیست اجرام منظومه‌ی شمسی اضافه شدند که به علت فاصله‌ی زیاد با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شدند.

سیارات کماکان بشر را شگفت‌زده می‌کنند. این روزها اما ملاقات‌های نزدیک فضاپیماها با سیارات است که شگفتی‌های سیارات را برای‌مان آشکار می‌کند. و تمام این ماجراها در منظومه‌ی شمسی رخ می‌دهد. کسی چه می‌داند در منظومه‌های دیگر و سیارات فراخورشیدی پرشماری که تا کنون کشف‌ شده‌اند چه می‌گذرد؟!

نظر شما چیست؟ آیا پلوتو باید دوباره به لیست سیارات منظومه‌ی شمسی برگردد؟!

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.