مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

نعل اسب کیهانی

Credit: ESA/Hubble & NASA
294
Credit: ESA/Hubble & NASA

نعل اسب کیهانی

اولین چیزی که در این تصویر تلسکوپ فضایی هابل به چشم می‌آید کمانی آبی است که به گرد یک هالهٔ قرمز کشیده شده است. ماجرا از چه قرار است؟

نمایی که می‌بینید نمایش کیهانی کم‌نظیری است با بازی دو کهکشان و نیروی گرانش. هالهٔ قرمز رنگ در واقع کهکشان بسیار پرجرمی است که جرمش به ده برابر جرم کهکشان ما، ‌راه شیری، می‌رسد. اما کمان آبی‌ای که پیرامون آن را فراگرفته نکتهٔ اصلی تصویر است.

این کمان آبی کهکشان دوردستی است که نور آن پس از گذر از میدان گرانش کهکشان قرمز تقویت و خمیده شده و به شکل حلقه‌ای پیرامون آن را فراگرفته است.* آلبرت اینشتین بود که برای اولین بار امکان پدید آمدن چنین نمایی را مطرح کرد و از این رو به این پدیدهٔ حلقهٔ اینشتین می‌گویند.

شکل‌گیری حلقهٔ اینشتین نیازمند هم‌راستایی دقیق کهکشان‌ پیش‌زمینه و پس‌زمینه است و به همین دلیل منظرهٔ معمولی در آسمان نیست.

نعل اسب کیهانی یکی از بهترین نمونه‌های حلقهٔ اینشتین است. علاوه بر این پدیدهٔ همگرایی گرانشی باعث شده بتوانیم نمایی کم‌نظیر از دوران ابتدایی عالم را ببینیم. محاسبات نشان می‌دهند نور کهکشان آبی پس‌زمینه از زمانی می‌آید که سن عالم تنها سه میلیارد سال بوده. در حالی که سن کنونی عالم ۱۳/۷ میلیارد سال است.

نعل اسب کیهانی برای اولین بار در سال ۲۰۰۷ و در داده‌های نقشه‌برداری آسمان دیجیتال سولان (SDSS) کشف شد. پس از آن نیز تلسکوپ هابل تصویر بالا را ثبت و جزییات بسیار بیشتری را از این سوژهٔ هیجان‌انگیز آشکار کرد.

ـــــ

* این پدیده به همگرایی گرانشی معروف است. در شرایطی که زمین و دو جرم دیگر در یک راستا قرار داشته باشند،‌ نور سوژهٔ پس‌زمینه پس از گذر از میدان گرانشی جرم پیش‌زمینه منحرف و تقویت می‌شود و ما از روی زمین آن را به شکلی دیگر می‌بینیم. انگار که نور جرم دوردست از یک عدسی گذر کرده است. از این رو به عامل پدید آمدن این پدیده‌ عدسی گرانشی می‌گویند. همگرایی گرانشی بارها به دانشمندان کمک کرده تا اجرام بسیار دوردستی را که در شرایط عادی رصدشان امکان‌پذیر نیست ببینند.

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.