مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

راهنمای رصد ماهگرفتگی نیمسایه‌ای ۲۳ بهمن

مقایسه‌ی ظاهر ماه در زمان خسوف نیمسایه‌ای و پس از آن. عکس از امیررضا کامکار.
160

راهنمای رصد ماهگرفتگی نیمسایه‌ای ۲۳ بهمن

در سحرگاه شنبه ۲۳ بهمن در سرتاسر ایران شاهد ماهگرفتگی نیمسایه‌ای خواهیم بود. در این مقاله چگونگی رخ دادن این پدیده را بررسی و راه و روش رصد و عکاسی از آن را مرور می‌کنیم.

مقایسهٔ ظاهر ماه در زمان خسوف نیمسایه‌ای و پس از آن. عکس از امیررضا کامکار.

ماهگرفتگی نیمسایه‌ای به چه معنی است؟

اگر در نور روز به سایه‌ها دقت کرده باشید حتما متوجه شده‌اید که هیچ سایه‌ای مرز واضحی با بخش‌های روشن اطراف ندارد. در عوض مرز سایه با محدوده‌ای محو مشخص می‌شود که به آن نیمسایه می‌گویند. نیمسایه به این دلیل ایجاد می‌شود که خورشید یک منبع نور نقطه‌ای نیست. خورشید در آسمان زمین حدود نیم‌ درجهٔ قوسی پهنا دارد و همین مسئله باعث ایجاد نیمسایه می‌شود.

با این تفاسیر سایهٔ ایجاد‌شده از زمین نیز نیمسایه دارد و اگر ماه از میان آن زمین عبور کند شاهد ماهگرفتگی نیمسایه‌ای خواهیم بود. میزان کاهش نور ماه در این نوع از ماهگرفتگی اندک است و طبیعتا جذابیت ماهگرفتگی‌های کلی و حتی جزئی را ندارد.

مراحل مختلف ماهگرفتگی. در رویداد پیش رو ماه فقط وارد نیمسایه‌ (Penumbra) می‌شود.

پهنای نیمسایه همیشه با گستردگی زاویه‌ای منبع نور برابر است. به این ترتیب پهنای نیمسایه‌ای که خورشید ایجاد می‌کند نیم‌ درجه‌ی قوسی است و از آن جا که اندازه‌ی ظاهری ماه و خورشید در آسمان زمین برابر است، پهنای نیمسایه تقریبا به اندازه‌ی قرص ماه کامل است.

در ماهگرفتگی ۲۳ بهمن حدود ۹۸ درصد سطح ماه وارد نیمسایه می‌شود. بنابراین تشخیص کاهش نور ماه در این خسوف نیمسایه‌ای آسان خواهد بود.

کی و کجا؟

خسوف نیمسایه‌ای ۲۳ بهمن از تمام نقاط ایران دیده می‌شود. ماه در ساعت ۰۲:۰۴ شنبه ۲۳ بهمن وارد نیمسایه‌ی زمین می‌شود و در ساعت ۰۶:۲۳ آن را ترک می‌کند. زمان اوج گرفت نیز ساعت ۰۴:۱۴ خواهد بود.

چه خواهیم دید؟

بخش‌های بیرونی نیمسایهٔ زمین تاثیر بسیار کمی روی نور ماه می‌گذارد و امکان تشخیص کاهش نور ماه با چشم غیرمسلح در ابتدای خسوف نیمسایه‌ای وجود ندارد. زمانی که ماه تا میانهٔ نیمسایهٔ زمین پیش برود (حدود نود دقیقه پیش از اوج خسوف) آرام آرام می‌توان نشانه‌هایی از کاهش نور را در بالای ماه دید و با نزدیک‌تر شدن به زمان اوج گرفتْ کاهش نور ماه به راحتی مشخص خواهد بود.

فعالیت چالش‌برانگیزی که می‌توانید در این ماهگرفتگی نیمسایه‌ای انجام دهید دنبال کردن خسوف تا لحظه‌ی آخر است. تا چه زمانی می‌توان نیمسایه‌ی زمین را بر سطح ماه دید؟ آیا حداکثر تا نود دقیقه پس ازاوج گرفت می‌توان خسوف را دنبال کرد؟

چگونه از این پدیده عکاسی کنیم؟

عکاسی از ماه کار چندان سختی نیست. اگر تلسکوپ دارید می‌توانید حتی با قرار دادن دوربین تلفن همراه‌تان پشت چشمی تلسکوپ، با آزمون و خطا، تصاویر خوبی ثبت کنید. این شیوه‌ به روش عکاسی غیرمستقیم یا آفوکال معروف است.

روش عکاسی آفوکال.
Credit: Imelda B. Joson and Edwin L. Aguirre

راه بهتر استفاده از دوربینی با قابلیت تعویض لنز (مانند دوربین‌های DSLR) و وصل کردن مستقیم دوربین (با استفاده از تبدیل) به تلسکوپ است. کیفیت تصویر در روش مستقیم یا پرایم فوکوس بیشتر از روش آفوکال است. در این روش تلسکوپ نقش لنز دوربین را بازی می‌کند. استفاده از لنزهای تله‌ نیز راه حل دیگری برای عکاسی از ماه با دوربین‌های DSLR است.

برخی از مدل‌های دوربین‌های کامپکت توانایی زوم اپتیکال خوبی دارند. رسیدن به بزرگنمایی‌های زیاد با اسفاده از زوم اپتیکال، برخلاف زوم دیجیتال، افت کیفیت زیادی را به دنبال نخواهد داشت. بنابراین با این دوربین‌ها می‌توانید بدون استفاده از تلسکوپ تصاویر خوبی از ماه ثبت کنید.

ثبت تصاویر مقایسه‌ای از ماهگرفتگی‌ نیمسایه‌ای راه مناسبی است تا کاهش نور ماه را طی این پدیده نشان دهید. به یاد داشته باشید که برای ثبت این نوع از تصاویر تمام تنظیمات عکاسی باید کاملا یکسان باشد.

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.