مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

شگفتی‌های صورت فلکی عقرب

Mohammad Nouroozi
520

صورت فلکی عقرب

صورت فلکی نام‌آشنای عقرب همچون همتایان زمینی‌اش که در فصل تابستان بیش از زمان‌های دیگر فعالیت می‌کنند در تابستان باشکوه‌تر از همیشه در آسمان دیده می‌شود!

عقرب یکی از صورت‌های فلکی دایره‌البروجی است که در مسیر حرکت سالانهٔ ظاهری خورشید قرار دارد. این صورت فلکی در نیمکرهٔ جنوبی آسمان جای گرفته و این مسئله باعث می‌شود که در آسمان ایران ارتفاع چندانی از افق نگیرد.

نقشهٔ رصدی صورت فلکی عقرب.
Credit: IAU and Sky&Telescope magazine

اولین نکته‌ی خاص در رابطه با صورت فلکی عقرب شباهت زیاد آن به نامش است! چیزی که کمتر در دیگر صورت‌های فلکی دیده می‌شود. آرایش‌ ستاره‌های صورت فلکی عقرب بسیار شبیه به نامش است و حتی اگر با این صورت فلکی آشنا نباشید احتمالا می‌توانید آن را در یک نگاه تشخیص دهید.

در اسطوره‌های یونان باستان عقرب قاتل جبار یا همان شکارچی معروف آسمان است. این دو صورت فلکی تقریبا در مقابل هم جای گرفته‌اند. به‌طوری که با غروب جبار عقرب سر از افق برمی‌آورد. گویی که شکارچی در حال فرار از دست عقرب است.

در قلب عقرب آسمانی چه می‌گذرد؟

ستارهٔ سرخ و پرنور قلب‌العقرب قلب این عقرب آسمانی است. قلب‌العقرب یک ستارهٔ ابرغول سرخ است که از قدر حدود یک می‌درخشد و شانزدهمین ستارهٔ پرنور آسمان شب است.

ستارهٔ قلب‌العقرب و سحابی‌های رنگارنگ اطراف آن. خوشهٔ کروی M4 نیز در سمت راست قلب‌العقرب دیده می‌شود. عکس از محمد نوروزی.

قلب‌العقرب جزء چهار ستارهٔ قدر یکی است که در محدودهٔ پنج درجه‌ای دایره‌البروج (مسیر حرکت ظاهری خورشید، ماه و سیارات) قرار گرفته‌اند. بنابراین هر از چند گاهی می‌توان مقارنه و حتی اختفای این ستاره را با ماه مشاهده کرد.

قطر این ستارهٔ ابرغول سرخ حدود ۹۰۰ برابر قطر خورشید است و جرم آن به ۱۵ تا ۱۸ برابر جرم خورشید می‌رسد. قلب‌العقرب در حال گذراندن آخرین مراحل زندگی‌اش است.

بتا عقرب

بتا عقرب، یک ستارهٔ دوتایی است که با تلسکوپ‌های کوچک هم می‌توان آن را به راحتی رصد کرد. این دو ستاره از قدر ۲/۶ و ۴/۹ می‌درخشند و جدایی زاویه‌ای‌شان حدود ۱۳/۵ ثانیهٔ قوسی است. بتا ۱ عقرب، ستارهٔ پرنورتر این سامانهٔ دوتایی، خود دو همدم دیگر نیز دارد که بتا عقرب A و بتا عقرب B نام دارند. جدایی زاویه‌ای این دو ستاره ۳/۹ ثانیهٔ قوسی است. این سامانهٔ سه‌تایی را می‌توان با تلسکوپ‌های کوچک هم رصد کرد اما این منظومه اعضا دیگری نیز دارد که در دسترس تلسکوپ‌های آماتوری نیستند.

Wray 17-96

Wray 17-96 در آسمان سیارهٔ ما بسیار کم‌نور دیده می‌شود، اما در واقعیت یکی از درخشان‌ترین ستاره‌‌های آسمان است. قدر مطلق این ستاره ۱۰/۹- است اما فاصلهٔ پانزده هزار سال نوری آن از ما باعث شده در آسمان زمین آن را از قدر ۱۷/۸ ببینیم .

اجرام اعماق آسمان

صورت فلکی عقرب، میزبان خوشه‌های ستاره‌ای و سحابی‌های پرتعدادی نیز است که در این مقاله برخی از آن‌ها را معرفی می‌کنیم.

خوشهٔ کروی M4

خوشهٔ کروی M4.
Credit: ESO

این خوشهٔ کروی در نزدیکی ستارهٔ قلب‌العقرب جای گرفته است و پیدا کردن آن در آسمان کار آسانی است. M4 از قدر ۵/۹ می‌درخشد و به راحتی با تلسکوپ‌های کوچک و دوربین‌های دوچشمی دیده می‌شود. این خوشهٔ کروی ۷۲۰۰ سال نوری از منظومهٔ شمسی فاصله دارد و جزء نزدیک‌ترین خوشه‌های ستاره‌ای کروی به ماست.

خوشهٔ کروی M80

M80 در نزدیکی M4 جای گرفته اما نسبت به آن کوچک‌تر و کم‌نورتر است. M80 از قدر ۷/۸۷ می‌درخشد و کماکان می‌توان آن را با ابزارهای رصدی کوچک رصد کرد.

خوشه‌های باز M6 و M7

این دو خوشهٔ ستاره‌ای در آسمان‌های تاریک با چشم غیرمسلح هم دیده می‌شوند. M7 از قدر ۳/۳ می‌درخشد و در نزدیکی آن می‌توان M6 را با قدر ۴/۲ دید. نمای این دو خوشه‌ از دریچهٔ دوربین‌های دوچشمی بسیار زیباست.

خوشهٔ باز M7.
Credit: ESO

اجرام غیرستاره‌ای دیگری را نیز می‌توان در صورت فلکی عقرب با ابزارهای رصدی کوچک دید که از میان آن‌ها می‌توان به NGC 6231، NGC 6124 و NGC 6281 اشاره کرد.

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.