مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

روایت برخورد دنباله‌دار شومیکر-لوی ۹ با مشتری

تعدادی از تصاویر تلسکوپ فضایی هابل از اثرات برخورد دنباله‌دار شومیکر-لوی ۹ بر جو مشتری. Credit: R. Evans, J. Trauger, H. Hammel and the HST Comet Science Team andNASA/ESA
129

دنباله‌دار شومیکر لوی ۹ پدیدآورنده‌ی یکی از هیجان‌انگیزترین رویدادها در منظومه‌ی شمسی بود که بشر موفق به نظاره‌ی آن شد. دنباله‌داری که تنها چند ماه پس از کشفش بخش‌هایی از آن در سال ۱۹۹۴ به مشتری برخورد کرد. اتفاقی که تاثیرات آن پس از دو دهه باقی ماندند.

این اولین برخورد بین دو جرم منظومه‌ی شمسی بود که بشر موفق به ثبت آن شد. این برخورد توجه دانشمندان و عموم مردم را به احتمال برخورد جرمی مشابه با سیاره‌ی زمین جلب کرد و حتی منجر به گرفته شدن تصمیماتی برای آشکارسازی اجرام نزدیک به زمین شد.

شومیکر لوی ۹ را سه شکارچی دنباله‌دار به نام یوجین و کارولین شومیکر و دیوید لوی برای اولین بار در سال ۱۹۹۳ مشاهده کردند. این گروه پیش از این نیز موفق به کشف دنباله‌دارهای دیگری شده بودند و به همین دلیل دنباله‌دار جدید شومیکر-لوی ۹ نام گرفت.

چند ماه پس از کشف این دنباله‌دار مشخص شد که شومیکر-لوی ۹ در واقع نه به دور خورشید بلکه در مداری به دور سیاره‌ی مشتری می‌گردد و به نظر می‌رسید که سیاره‌ی مشتری این دنباله‌دار را از چند دهه پیش به دام گرانش خود انداخته است. محاسبات مداری در آن زمان نشان می‌داد که شومیکر-لوی ۹ در سال ۱۹۹۴ با سیاره‌ی مشتری برخورد خواهد کرد. در آن زمان فضاپیمای گالیله در راه رسیدن به مشتری بود و نمی‌توانست نماهای نزدیکی را از این رویداد تهیه کند.

اما رصدخانه‌های سراسر دنیا برای رصد این رویداد آماده شدند و انتظار نمایشی باشکوه را می‌کشیدند. این فرصتی فوق‌العاده برای دانشمندان علوم سیاره‌ای و متخصصان دنباله‌دارها بود تا رویدادی کم‌نظیر را در دوران فعالیت حرفه‌ای خود نظاره کنند.

آتش‌بازی آسمانی

برخورد شومیکر-لوی ۹ با مشتری در نهایت منجر به اتفاقاتی عجیب در طول چند روز شد. از ۱۶ تا ۲۲ جولای ۱۹۹۴ ۲۱ قطعه‌ی جداگانه‌ی این دنباله‌دار به جو مشتری برخورد کردند و اثراتی را از خود در جو این سیاره به جا گذاشتند.

تعدادی از تصاویر تلسکوپ فضایی هابل از اثرات برخورد دنباله‌دار شومیکر-لوی ۹ بر جو مشتری.
Credit:
R. Evans, J. Trauger, H. Hammel and the HST Comet Science Team andNASA/ESA

سطح درخشان مشتری در روزهای اولیه‌ی برخورد از لکه‌های ریز و درشتی پوشیده شده بود. اثرات برخورد حدود یک ماه پس از رویداد به مرور محو شد و دانشمندان با استفاده از داده‌های هابل به این نتیجه رسیدند که این تصادم اثر دائمی بر جو مشتری نخواهد داشت.

لکه‌های سطح مشتری سال‌ها پیش از بین رفتند اما به تازگی گروهی از دانشمندان موفق به ثبت تغییراتی در سیاره‌ی مشتری شدند که به نظر می‌رسد از اثرات برخورد دنباله‌دار شومیکر-لوی ۹ با این سیاره است.

پیش از این و در سال‌های ۱۹۹۶ و ۲۰۰۰ فضاپیمای گالیله موج‌هایی را در حلقه‌های مشتری آشکار کرد که در اثر این رویداد به وجود آمده بودند.

در سال ۲۰۱۱ و نزدیک به دو دهه پس از برخورد نیز فضاپیمای افق‌های نو که گذری از نزدیکی مشتری داشت اختلال‌هایی را در نظم حلقه‌های مشتری ثبت کرد.

در سال‌های بعد از این برخورد سهمگین و با پیشرفت ابزارهای تصویربرداری نجومی، منجمان آماتور چندین بار موفق به رصد پدیده‌های مشابه شدند. رصد مداوم مشتری توسط منجمان آماتور در این سال‌ها نشان داد برخورد اجرام فضایی کوچک با مشتری اتفاقی معمول است. در سال‌های ۲۰۰۹، ۲۰۱۰ (دو بار)، ۲۰۱۲، ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ منجمان آماتور اثرات برخوردهای به نسبت کوچکی را در مشتری مشاهده کردند.

این اطلاعات بیان‌گر این نکته‌اند که احتمال برخورد این اجرام نسبتا کوچک با سیاره‌ی ما نیز وجود دارد. به همین دلیل این روزها شناسایی اجرام نزدیک به زمین (NEO) به یکی از فعالیت‌های مهم سازمان‌های فضایی و رصدخانه‌ها تبدیل شده است تا قبل از هر چیز اجرام نزدیک به زمین را کشف کنیم و آن‌ها را با دقت بیشتری مورد مطالعه قرار دهیم.

 

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.