مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

به نظاره‌ی ارباب حلقه‌ها

بهترین زمان برای رصد زحل در سال پیش رو

NASA, ESA and E. Karkoschka (University of Arizona)
104

در ماه‌های اخیر سیارات پرنور منظومه‌ی شمسی نمایشی تماشایی در آسمان برپا کرده‌اند. چندی پیش سیاره‌ی مشتری به نزدیک‌ترین فاصله‌اش از زمین (مقابله) رسید و اکنون نوبت زحل است تا به بیشترین درخشش خود در سال جاری برسد.

تصویر تلسکوپ هابل از سیاره‌ی زحل.
Credit: NASA, ESA and E. Karkoschka (University of Arizona)

بهترین زمان برای رصد سیارات بیرونی منظومه‌ی شمسی زمان مقابله‌ی آن‌هاست. در این شرایط زمین، خورشید و سیاره‌ی مورد نظر در یک راستا قرار می‌گیرند و فاصله‌ی زمین و سیاره‌‌ی مورد نظر به کمترین حدش می‌رسد. به همین دلیل در زمان مقابله‌ی یک سیاره‌ی بیرونی ما از روی زمین آن را پرنورتر و بزرگ‌تر از همیشه می‌بینیم. سیاره‌ی زحل ششم تیر به مقابله می‌رسد و این بهترین زمان برای رصد زحل است.

موقعیت زمین، خورشید و سیاره‌ی بیرونی در زمان مقابله.

زحل هر ۲۹/۵ سال یک بار به دور خورشید می‌گردد و به همین دلیل حرکت ظاهری آن در آسمان زمین و جابه‌جایی‌اش در میان صورت‌های فلکی دایره‌البروج نسبتا آهسته است. امسال زحل در صورت فلکی قوس و در نزدیکی بخش مرکزی راه شیری قرار دارد و در میان نوار راه شیری می‌درخشد.

از آن جا که صورت فلکی قوس در نیمکره‌ی جنوبی آسمان قرار دارد شرایط رصدی زحل در نیمکره‌ی شمالی زمین، نسبت به نیمکره‌ی جنوبی، چندان مناسب نیست و این سیاره در آسمان نیمکره‌ی شمالی ارتفاع چندانی از افق نمی‌گیرد. زحل تا سال ۲۰۲۶ وارد نیمکره‌ی شمالی آسمان نخواهد شد و تا آن زمان ارتفاع زیادی در آسمان نیمکره‌ی شمالی نخواهد گرفت.

یک دور کامل زحل در میان صورت‌های فلکی دایره‌البروج حدود سی سال طول می‌کشد. بنابراین اگر هر سال نظاره‌گر این سیاره باشید ممکن است خاطرات‌تان با جایگاه زحل در آسمان گره بخورد! آخرین بار که زحل در جایگاه کنونی‌اش قرار داشته سال ۱۳۶۷ بوده است، آیا چیزی از آن زمان به یاد دارید؟!

رصد زحل

زحل با چشم غیرمسلح همچون ستاره‌ای پرنور (با قدر حدود صفر) و به رنگ متمایل به زرد دیده می‌شود. برای نظاره‌ی شکوه ارباب حلقه‌های منظومه‌ی شمسی اما باید از تلسکوپ استفاده کنید.

حتی با استفاده از یک دوربین دوچشمی کوچک (مانند ۵۰*۷) نیز می‌توان نشانه‌هایی را از حلقه‌های زحل مشاهده کرد. زحل در چشمی ابزارهای کوچک و با بزرگنمایی کم به شکل یک بیضی دیده می‌شود. نمایی شبیه به همان‌ چیزی که گالیله با تلسکوپ کوچکش مشاهده کرد. اما با استفاده از ابزارهایی با قطر دهانه‌ی ۶۰ میلی‌متر به بالا و بزرگنمایی ۳۰ برابر یا بیشتر نمای هیجان‌انگیز حلقه‌های زحل پیش چمان‌تان نمایان خواهد شد.

اگر شرایط حد دید (Seeing) آسمان مناسب باشد، با استفاده از بزرگنمایی‌های ۱۵۰ برابر به بالا می‌توانید فضایی خالی را در حلقه‌های زحل ببینید که به شکاف کاسینی معروف است.

سطح زحل برخلاف سیاره‌ی مشتری ویژگی خاصی ندارد اما گاهی طوفان‌های بزرگی در آن رخ می‌دهد که در توان ابزارهای آماتوری قرار می‌گیرند.

نکته‌ی جالب دیگر در مورد زحل تغییر زاویه‌ی حلقه‌های این سیاره نسبت به زمین است. سال گذشته زاویه‌ی حلقه‌های زحل نسبت به زمین به متمایل‌ترین حالتش رسید. در سال‌های پیش رو این زاویه‌ کمتر خواهد شد تا بار دیگر در سال ۲۰۲۸ حلقه‌های زحل از لبه دیده شوند.

مجموعه ای از تصاویر تلسکوپ هابل از تغییر زاویه‌ی حلقه‌های زحل در بازه‌ای چهار ساله.
Credit: NASA/ESA and The Hubble Heritage Team (STScI/AURA)

در کنار رصد زحل و حلقه‌هایش می‌توانید نگاهی نیز به قمرهای این سیاره داشته باشید. زحل در مجموع ۶۲ قمر شناخته‌شده دارد که از میان آن‌ها تیتان (Titan)، بزرگ‌ترین قمر، و شش قمر دیگر به نام‌های انسلادوس (Enceladus)، رئا (Rhea)، دیون (Dione)، میماس (Mimas)، تتیس (Tethys) و یاپتوس (Iapetus) با ابزارهای رصدی آماتوری دیده می‌شوند. هر چند که با ابزارهای بزرگ‌تر می‌توانید دو قمر دیگر زحل به نام‌های هایپریون (Hyperion) و فیبی (Phoebe) را که قدرشان بالای ۱۵ است رصد کنید.

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.