مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

دمای متوسط زمین چند درجه‌ی سانتی‌گراد است؟

گرم‌ترین و سرترین نقاط زمین

AIRS Science Team, NASA/JPL
306

این روزها و با بالا گرفتن بحث‌ها درباره‌ی گرمایش جهانی، دمای متوسط زمین یکی از موضوعات مهم مورد بحث دانشمندان است. تغییرات اندک در دمای متوسط سیاره‌ی زمین ممکن است نتایج زیان‌بار و جبران‌ناپذیری داشته باشد که آینده‌ی تمام موجودات زنده را تحت تاثیر خود قرار دهد.

شکل‌گیری حیات روی زمین مدیون قرارگیری سیاره‌مان در فاصله‌ی مناسب از خورشید است. جایی که نه آن‌قدر به خورشید نزدیک است که جهنمی سوزان باشد و نه آن‌قدر دور که زمهریری خشک. علاوه بر فاصله‌ی زمین از خورشید جو زمین نیز نقشی اساسی در تنظیم دمای زمین بازی می‌کند و هم زمین را از تابش‌های مضر دور نگه می‌دارد و هم در حفظ گرمای سیاره‌مان موثر است.

تصویری ماهواره‌ای از زمین در طول موج فروسرخ. مقیاس دما در این تصویر از منفی ۸۱ درجه‌ی سانتی‌گراد (آبی/مشکی) تا ۴۷ درجه‌ی سانتی‌گراد (قرمز) است.
Credit: AIRS Science Team, NASA/JPL

اما سنجش دمای متوسط زمین کار آسانی نیست. هزاران ایستگاه در سرتاسر دنیا دما را لحظه‌ به لحظه ثبت می‌کنند. اما طبیعتا در برخی مناطق مانند بیابان‌ها و قله‌های مرتفع ایستگاه‌های چندانی وجود ندارد. علاوه بر این گروه‌های مختلفی که دمای متوسط زمین را محاسبه می‌کنند روش‌های متفاوتی در بررسی‌های‌شان دارند که منجر به تفاوت‌های جزئی در نتیجه‌ی نهایی می‌شود. فاصله‌ی ایستگاه‌ها از یک‌دیگر نیز نکته‌ی دیگری است که کار سنجش دمای متوسط زمین را سخت می‌کند.

اما آن‌چه مشخص است افزایش دمای زمین در دهه‌های اخیر است. طبق اعلام سازمان NOAA دمای زمین در سال ۲۰۱۷ بیش از ۰/۸ درجه‌ی سانتی‌گراد از دمای متوسط زمین در قرن بیستم بیشتر بوده است. نتیجه‌ی بررسی‌های سازمان GISS نیز نشان می‌دهد دمای متوسط زمین در سال ۲۰۱۷ حدود ۰/۹ درجه‌ی سانتی‌گراد از میانگین دمای زمین بین سال‌های ۱۹۵۱ تا ۱۹۸۰ بیشتر بوده است. طبق اعلام GISS دمای متوسط زمین در سال ۲۰۱۷ ۱۴/۹ درجه‌ی سانتی‌گراد بوده است.

گرم‌ترین‌ها و سردترین‌ها

سردترین دمای ثبت‌شده در زمین مربوط به ایستگاهی در جنوبگان است که دمای آن در سال ۱۹۸۳ به منفی ۸۹ درجه‌ی سانتی‌گراد رسید. روستایی کوچک در سیبری نیز با دمای متوسط منفی ۴۵ درجه‌ی سانتی‌گراد سردترین نقطه‌ی مسکونی سیاره‌ی ماست. هرچند که این روستا دمای منفی ۷۱ درجه‌ی سانتی‌گراد را نیز به خود دیده است!

اما انتخاب مکانی با عنوان گرم‌ترین نقطه‌ی زمین مسئله‌ای است که هنوز اتفاق نظری راجع به آن وجود ندارد. شهری در لیبی با دمای ۵۸ درجه‌ی سانتی‌گراد در سال ۱۹۲۲ برای نود سال به عنوان گرم‌ترین نقطه‌ی زمین شناخته می‌شد. اما گروهی در سال ۲۰۱۲ نتیجه گرفتند که این دما بر اثر خطای فردی ثبت شده و حقیقت ندارد.

پس از بررسی‌های این گروه دره‌ی مرگ (Death Valley) در ایالت کالیفرنیا آمریکا عنوان گرم‌ترین نقطه‌ی زمین را به خود اختصاص داد. در سال ۱۹۱۳ دمای این منطقه به ۵۶/۷ درجه‌ی سانتی‌گراد رسید. البته این دما مربوط به دمای هوای این منطقه است.

برای ثبت دمایی بیشتر از این نیازی نیست زیاد دور شویم و کافی است سری بزنیم به کویر لوت در کشور خودمان! سنجش‌های ماهواره‌ی Landsat در سال ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ نشان داد دمای سطح لوت چیزی بیش از هفتاد درجه‌ی سانتی‌گراد است.

آسمان پرستاره‌ی کویر لوت. عکس از امیر شاهچراغیان.

 

گرمایش جهانی، بحرانی پیش روی زمین

همان‌طور که اشاره شد داده‌های مراکز علمی مختلف بیان‌گر افزایش دمای متوسط زمین در دهه‌های اخیرند. این که روند گرم شدن زمین در دهه‌های آینده به چه شکل خواهد بود هنوز به‌طور دقیق مشخص نیست. عوامل مختلفی روی این مسئله تاثیرگذارند که از میان آن‌ها می‌توان به سرعت ذوب یخ‌های قطب شمال و جنوب، واکنش اقیانوس‌ها به افزایش دما و تاثیرات جو زمین بر این مسئله اشاره کرد.

در سال ۲۰۱۷ و با امضای توافق پاریس توسط بسیاری از کشورها گامی در جهت کنترل دمای زمین برداشته شد. اما با توجه به وابستگی بسیاری از صنایع به سوخت‌های فسیلی و سیاست‌های اقتصادی برخی کشورها و صاحبان صنایع به نظر می‌رسد رسیدن به اهداف این توافق کار مشکلی باشد.

در سال‌های پیش رو رصد مداوم زمین و بررسی تاثیرات گرمایش جهانی از اهمیت زیادی برخوردار است. اقدامات فردی ما و تلاش برای اتخاذ سیاست‌گذاری‌های صحیح توسط سیاستمداران جهت حفظ محیط زیست می‌تواند آینده‌مان را در این سیاره تضمین کند.

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.