مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

راهنمای رصد خوشهٔ کهکشانی سنبله

Parisa Bajelan
639

خوشه سنبله

بهار فصل رصد کهکشان‌هاست. فصلی که می‌توانید در آن حتی با تلسکوپی کوچک ده‌ها کهکشان را در آسمان رصد کنید. در میان این سوژه‌های رصدی پرتعداد خوشه سنبله جایی است که با رصد آن می‌توان ده‌ها تیر را با یک نشان زد!

بخشی از خوشه کهکشانی سنبله. عکس از پریسا باجلان.

خوشه کهکشانی سنبله خانه‌ای برای بیش از دو هزار کهکشان است که ده‌ها عدد از آن‌ها را می‌توان با تلسکوپ‌های کوچک و دوربین‌های دوچشمی رصد کرد.

فاصلهٔ مرکز خوشه سنبله از زمین حدود ۶۰ میلیون سال نوری است و بیشتر تراکم کهکشان‌ها در محدوده‌ای ۸ تا ۱۰ درجه‌ای در آسمان گسترده شده است.

نقشه‌ی رصدی صورت فلکی سنبله و تعدادی از کهکشان‌های این صورت فلکی. در نقشه‌های چاپی دقیق‌تر کهکشان‌های بیشتری مشخص شده‌اند.

کهکشان‌های مارپیچی و بیضوی را می‌توان در این خوشه‌ در کنار هم دید. کهکشان‌های بیضوی همچون M84 و M86 جزییات خاصی ندارند و همچون توده‌آی مه‌آلود دیده می‌شوند. اما با استفاده از تلسکوپ‌ مناسب و بزرگنمایی‌های بالا می‌توان جزییاتی همچون بازوها و هسته‌ را در کهکشان‌های مارپیچی همچون M88 و M90 مشاهده کرد.

کهکشان‌های بیضوی بزرگ بر اثر گرانش قدرتمندشان در نزدیکی هم و در مرکز خوشه جای گرفته‌اند. از آن سو کهکشان‌های مارپیچی در ساختارهای رشته‌مانندی به دور از هسته‌ی خوشه قرار دارند.

کهکشان M100، یکی از کهکشان‌های مارپیچی خوشه‌ی سنبله.
Credit: ESO/IDA/Danish 1.5 m/R. Gendler, J.-E. Ovaldsen, C. C. Thöne and C. Féron

نکتهٔ جالب دیگر ارتباط خوشه‌ی سنبله با خوشه‌ی محلی، خانه‌ی کیهانی ما و کهکشان‌مان راه شیری، است. خوشه‌ی سنبله، خوشه‌ی محلی و چند خوشهٔ کهکشانی دیگر یک ساختار گرانشی بسیار بزرگ‌تر را شکل می‌دهند که آن را به عنوان ابرخوشه‌ی محلی می‌شناسیم.

رصد خوشه سنبله

در ابتدای مسیر باید صورت فلکی سنبله را در آسمان پیدا کنید. پرنورترین ستاره‌ی این صورت فلکی سماک اعزل است که این شب‌ها در نزدیکی سیاره‌ی مشتری می‌درخشد. راه دیگر برای پیدا کردن این ستاره امتداد دسته‌ی صورتوارهٔ ملاقهٔ بزرگ (بخشی از صورت فلکی دب اکبر) است. با امتداد دسته‌ی ملاقه با همان انحنایی که دارد به ستاره‌ی پرنوری به نام سماک رامح می‌رسید و اگر همچنان مسیر را ادامه دهید سماک اعزل را خواهید دید.

پیدا کردن ستاره‌های سماک رامح و سماک اعزل با امتداد دسته‌ی ملاقهٔ بزرگ.

با تشخیص سماک اعزل در آسمان و استفاده از یک نقشهٔ رصدی به آسانی می‌توانید دیگر ستاره‌های صورت فلکی سنبله را پیدا کنید. بیشتر کهکشان‌های خوشه سنبله در حد فاصل ستاره‌های بتا اسد و اپسیلون سنبله قرار گرفته‌اند و در مسیر این دو ستاره‌ می‌توانید کهکشان‌های پرشماری را ببینید. تراکم کهکشان‌ها در این قسمت از آسمان آن‌قدر زیاد است که ممکن است در تشخیص کهکشان‌ها از یک‌دیگر دچار مشکل شوید. بهترین راه این است که گام به گام همراه با نقشه‌ی رصدی پیش بروید و سعی کنید در نزدیکی کهکشان‌ها شکل‌های هندسی بارزی را بیابید.

دوربین‌های دوچشمی کوچک (مانند ۵۰×۷) ابزار مناسبی برای رصد خوشهٔ سنبله نیستند و بهتر است سراغ ابزارهایی با قطر دهانه‌ی ۷۰ میلی‌متر به بالا بروید. حتی با یک دوربین دوچشمی ۷۰×۱۵ هم می‌توان برخی از کهکشان‌های خوشه سنبله را رصد کرد.

چیزی که رصد کهکشان‌ها را بسیار لذت‌بخش می‌کند پشت صحنهٔ ماجرا است. شما به لکهٔ مه‌آلود کم‌نور و کوچکی نگاه می‌کنید که هیچ جزییاتی ندارد، اما همان لکهٔ مه‌آلود در واقع کهکشانی است با صدها میلیارد ستاره و سیاره با ده‌ها میلیون سال نوری فاصله. این جاست که عظمت عالم را بهتر می‌توان درک کرد.

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.