مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

خرس سیاه بلوچی (آسیایی)

550

خرس سیاه بلوچی (آسیایی)

در کوهستان‌های صخره ای و دورافتاده جنوب شرق ایران جانوری تندخو و کمیاب زندگی می کند که با وجود جثه تنومندش، بسیار به ندرت دیده می‌شود. خرس سیاه آسیایی یکی از ۸ گونه خرس دنیا است که فقط در قاره آسیا از ژاپن تا ایران پراکندگی دارد. در واقع ایران و استان هرمزگان غربی‌ترین حد پراکندگی جهانی این خرس است.

عکس از دوربین تله‌ای، کار گذاشته توسط هادی فهیمی ۱۳۸۸، منطقه زریاب

از خانواده خرس‌ها در ایران تنها دو گونه «خرس قهوه‌ای» و «خرس‌ سیاه آسیایی» یافت می‌شوند.

طول سر و بدن خرس سیاه آسیایی تا ۱۹۰ سانتی‌متر و ارتفاع بدن تا یک ‌متر است. حدکثر وزنشان به ۲۰۰ کیلوگرم هم می رسد. از خرس قهوه‌ای کوچک‌تر است. سطح بدن پوشیده از موهای زبر سیاه با نوار سفید یا کرم رنگی به شکل V بر روی سینه. ناخن‌ها بلند و تیز است و برای بالا رفتن از درخت بسیار مناسب اند.

توله خرس سیاه بالای درخت نخل. عکس از طاهر قدیریان- بلوچستان

تاکنون ۷ زیر گونه برای خرس سیاه آسیایی تعیین شده است که زیر گونه «بلوچی» آن در ایران و پاکستان پراکندگی دارد. پراکنش این زیر گونه در بلوچستان جنوبی بوده و مرز پراکندگی شمالی این زیر گونه نامشخص است (اکنون مشخص است که پراکندگی این جانور علاوه بر بلوچستان پاکستان، بلوچستان ایران و حتی کوه‌های استان کرمان و هرمزگان را در برمی‌گیرد).

خرس سیاه آسیایی زندگی انفرادی دارد و از غارها، حفره‌های به وجود آمده از ریختن صخره‌ها و شکاف زیر سنگ‌ها به عنوان لانه استفاده می‌کند. با مهارت بسیار زیادی از درخت بالا می‌رود. رژیم غذایی خرس سیاه همه چیز خواری است اما عمدتاً از مواد گیاهی تغذیه می‌کند. بیشتر از میوه‌های درختان وحشی (پسته، زیتون، داز و کنار) و باغی (خرما) و سایر قسمت‌های گیاهان مانند علف‌ها و جوانه‌ها تغذیه می‌کند. همچنین از حشرات به خصوص زنبور‌ها، پستانداران کوچک و لاشه نیز تغذیه می‌کند. نسبت به خرس قهوه ای تندخو تر و منزوی تر است و  هنگام احساس خطر با وجود جثه کوچکترش نسبت به خرس قهوه ای، ترجیح می‌دهد به جای فرار از خود دفاع و حتی حمله کند.

خرس سیاه بالغ در نزدیکی لانه. عکس از طاهر قدیریان

ارزش‌ها و نقش‌ بوم شاختی

خرس‌ها با از بین بردن جوندگان و حشرات نقش موثری در کنترل آفات به عهده دارند. همچنین با خوردن میوه‌های درختان وحشی و دفع و پخش کردن هسته‌های آن‌ها، که در اثر اسید موجود در دستگاه گوارش پوسته آنها نازک شده است، به تجدید حیات این درختان کمک می‌کنند. خرس سیاه در راس زنجیره غذایی زیستگاه خود قرار دارد و یک گونه چتر یا پرچم است که حفاظت از آن منجر به حفاظت از اکوسیستم منطقه می‌شود(گونه چتر، گونه‌ای است که دارای گستره خانگی وسیع و نیازهای زیستگاهی گسترده هستند که هر دو با سایر گونه همپوشانی دارد و حفاظت آن برای حفاظت سایر گونه سودمند است).

توله خرس سیاه در محل لانه. عکس از مهدی چلانی – کهنوج کرمان

زیستگاه

زیستگاه خرس سیاه آسیایی در ایران مناطق کوهستانی خشک است که عمدتاً با جنگل‌ها و درخت‌زارهای پراکنده پسته، بادام و زیتون وحشی، کنار و درختچه داز پوشیده شده است.

تهدیدات

برای خرس سیاه ۳ تهدید عمده شامل تخریب زیستگاه، زنده‌گیری (برای نمایش خیابانی و یا به عنوان حیوان خانگی) و کشتار مستقیم (برای استفاده دارویی از اعضای بدن، برای محافظت کردن محصولات کشاورزی، دام‌های اهلی و انسان) تشخیص داده شده، اما کاهش مساحت زیستگاه، بزرگترین نگرانی برای خرس سیاه در چین، ژاپن، هند، روسیه و ویتنام است و تعارض بین انسان و خرس سیاه از چین، هند، ایران، ژاپن، روسیه و تایوان گزارش شده است. یکی دیگر از تهدیدات این گونه زنده‌گیری توله‌ها برای قاچاق و فروش در سایر کشورها (به احتمال زیاد پاکستان) است (قدیریان و همکاران، ۱۳۹۰).

نزدیک شدن توله خرس سیاه به چوبهای قدیمی کپرها در کهنوج کرمان. عکس از مهدی چلانی

 

حفاظت و مدیریت

در حال حاضر این گونه در فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت(IUCN)  آسیب‌پذیر معرفی شده است اما زیرگونه بلوچی خرس سیاه که در ایران و پاکستان پراکندگی دارد به شدت در آستانه انقراض قرار دارد.

این اینفوگراف به سفارش انجمن حافظان حیات وحش بدون مرز طراحی شده که خرس سیاه بلوچی را مورد بررسی قرار می‌دهد.

 

 

 

 

 

 

 

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.