سیارات دنیای جنگ ستارگان؛ خیال‌هایی که تبدیل به واقعیت می‌شوند

صحنه‌ای از فیلم جنگ ستارگان که غروب دو خورشید را در یک سیاره نمایش می‌دهد. Credits: Lucasfilm Ltd. & TM.
1,140

سیارات دنیای جنگ ستارگان ؛ خیال‌هایی که تبدیل به واقعیت می‌شوند

در زمان ساخت اولین قسمت‌های فیلم دنباله‌دار جنگ ستارگان هیچ سیاره‌ای خارج از منظومه‌ی شمسی پیدا نشده بود. با این وجود انسان چنین سیاره‌هایی را تخیل کرد، ساخت و ویژگی‌های خاصی را برای‌شان در نظر گرفت تا دنیاهایی عجیب برای یک داستان آماده شوند.

امروز اما بیش از ۳۴۰۰ سیارهٔ فراخورشیدی کشف‌ و تایید شده است. دنیاهایی که با آن‌ها بیگانه‌ایم اما دانشمندان با رصد و مدل‌سازی سعی می‌کنند با ویژگی‌های آن‌ها آشنا شوند. در این میان هستند سیاره‌هایی که یادآور دنیاهای خلق‌شده در جنگ ستارگان‌اند. در این مقاله به معرفی برخی از آن‌ها می‌پردازیم.

سیاره‌هایی با دو خورشید

سیاره‌ای واقعی در کهکشان ما وجود دارد که ذهن را به سمت سیاره‌ی مادری لوک اسکا‌ی‌واکر می‌برد. این سیاره که با نام رسمی Kepler-16b شناخته می‌شود اندازه‌ای در حدود اندازهٔ زحل دارد و در صورت فلکی دجاجه قرار گرفته است. فاصلهٔ آن از ما در حدود ۲۰۰ سال نوری است.

صحنه‌ای از فیلم جنگ ستارگان که غروب دو خورشید را در یک سیاره نمایش می‌دهد. Credits: Lucasfilm Ltd. & TM.
صحنه‌ای از فیلم جنگ ستارگان که غروب دو خورشید را در یک سیاره نمایش می‌دهد.
Credits: Lucasfilm Ltd. & TM.

Kepler-16b اولین سیاره‌ای بود که به دور یک ستارهٔ دوتایی کشف شد. جایی که هر فرد دو سایه دارد و در زمان باران دو رنگین‌کمان در آن دیده می‌شود! هر غروبی که در این سیاره رخ می‌دهد منحصر به فرد خواهد بود، زیرا جایگاه دو خورشید آن نسبت به هم تغییر می‌کند. حال فکر کنید در این آشفته‌بازار بخواهیم یک ساعت آفتابی مخصوص این سیاره طراحی کنیم!

می‌دانیم که حدود نیمی از ستاره‌های راه شیری را ستاره‌های دوتایی تشکیل می‌دهند. بنابراین هرچند نمی‌توانیم Kepler-16b را به دلیل گازی بودن و دمای پایینش خانه‌ای برای زندگی و حیات در نظر بگیریم، احتمال فراوانی هست که جایی در کهکشان‌مان سیارهٔ حیات‌پذیری با دو خورشید پیدا کنیم.

طرحی گرافیکی از سیاره‌ی Kepler_16b که به دور دو ستاره گردش می‌کند. یکی از ستاره‌ها کوتوله‌ی سرخ کوچکی است و دیگری یک ستاره‌ی بزرگ‌تر رده‌ی K. Credits: NASA/JPL-Caltech
طرحی گرافیکی از سیارهٔ Kepler_16b که به دور دو ستاره گردش می‌کند. یکی از ستاره‌ها کوتولهٔ سرخ کوچکی است و دیگری یک ستارهٔ بزرگ‌تر ردهٔ K.
Credits: NASA/JPL-Caltech

دنیاهای کویری

جرج لوکاس، خالق جنگ ستارگان، علاقهٔ زیادی به سیاره‌های کویری دارد. حداقل یکی از دانشمندان ناسا تا حدودی با او هم‌عقیده است. «وجود سیاره‌های کویری امکان‌پذیر است. ما مریخ را که نمونه‌ای از این سیارات است در منظومه‌ی شمسی خودمان داریم. ما گمان می‌کنیم سیاره‌های کویری در نقاط دیگر کهکشان حتی می‌توانند از مریخ هم زیست‌پذیرتر باشند.» این‌ها صحبت‌های Shawn Domagal-Goldman، یکی از اخترزیست‌شناسان ناساست. او تعداد زیاد سیارات خشک و بایر در فیلم‌های لوکاس را می‌پسندد چرا که فکر می‌کند ممکن است جلوه‌ای باشد از آن چه واقعا در کهکشان‌مان با آن مواجه‌ایم.

 صحنه‌ای از یک سیاره‌ای خشک و کویری که در فیلم جنگ ستارگان به نمایش در آمده است. Credits: David James/Disney/Lucasfilm
صحنه‌ای از یک سیاره‌ای خشک و کویری که در فیلم جنگ ستارگان به نمایش در آمده است.
Credits: David James/Disney/Lucasfilm

نه‌تنها احتمال وجود سیاره‌های کویری در کهکشان راه شیری زیاد است بلکه شاید این سیاره‌ها بسیار متداول نیز باشند. برخی از این سیارات می‌توانند بسیار گرم باشند و برخی دیگر، مانند مریخ، آب و هوایی سرد دارند. Domagal-Goldman راجع به امکان زیست‌پذیری این سیارت می‌گوید: «نبود آب در سیاره‌های کویری ممکن است باعث بالا رفتن احتمال زیست‌پذیری آن‌ها شود. آب گاهی تغییرات اقلیم را تقویت می‌کند و ممکن است باعث تبدیل شدن سیاره‌ها به دنیاهای بسیار داغ یا بسیار سرد شود.»

سیارات یخی

در کهکشان ما سیاره‌ای وجود دارد که نام آن را Hoth نامیده‌اند. ابرزمینی یخی که در سال ۲۰۰۶ کشف شد و برای دانشمندان یادآور یکی از سیارات نمایش داده‌شده در جنگ ستارگان بود. نام علمی این سیاه OGLE-2005-BLG-390L است که در آزمایش هم‌گرایی گرانشی مرئی (OGLE) کشف شده است.

این سیاره سردتر از آن است که بتواند میزبان حیات باشد. اما ممکن است حیات مبتواند در زیر سطح یخی یک دنیای دیگر یا حتی یکی از قمرهای منظومهٔ شمسی رشد و تکامل پیدا کند. در روی زمین ما حیات را در داخل آتشفشان‌ها، اعماق اقیانوس‌ها و حتی زمین یخ‌زده‌ی قطب جنوب پیدا کرده‌ایم.

اکنون ناسا در حال طراحی یک ماموریت به سمت اروپا، قمر مشتری، است تا به جست‌وجوی حیات زیر پوسته‌ی یخی این قمر بپردازد. همچنین انسلادوس، یکی از قمرهای زحل، از یک اقیانوس زیرسطحی میزبانی می‌کند که ممکن است مکان خوبی برای رشد و تکامل حیات باشد.

انسلادوس، قمر زحل، که ممکن است اقیانوسی در زیر سطح آن وجود داشته باشد. Credits: NASA
انسلادوس، قمر زحل، که ممکن است اقیانوسی در زیر سطح آن وجود داشته باشد.
Credits: NASA

دنیاهای اقیانوسی

برای دانشمندانی که به دنبال حیات در سیاره‌های فراخورشیدی می‌گردند هیچ سوژه‌ی مطالعه‌ای مهم‌تر از زمین نیست، چرا که زمین تنها سیاره‌ای است که تا کنون حیات در آن مشاهده شده است. حیات روی زمین نیز از جایی شروع نشده مگر اقیانوس.

هنوز نتوانسته‌ایم نمونه‌های واقعی دنیاهای همیشه بارانی و اقیانوسی جنگ ستارگان را ببینیم اما همان‌طور که اشاره شد می‌دانیم که در برخی از قمرهای منظومه‌ی شمسی، مانند اروپا و انسلادوس، اقیانوس‌های زیرسطحی وجود دارد.

منظره‌ای از یک سیاره‌ی پوشیده از اقیانوس در فیلم جنگ ستارگان. Credits: Disney/Lucasfilm Ltd. & TM.
منظره‌ای از یک سیارهٔ پوشیده از اقیانوس در فیلم جنگ ستارگان.
Credits: Disney/Lucasfilm Ltd. & TM.

اما شاید به زودی با چنین سیاره‌هایی در خارج از منظومهٔ شمسی نیز مواجه شویم. آشکارسازی درخشش و بازتاب نور از یک اقیانوس از فاصله‌ی بسیار دور هم ممکن است. چنین تلالویی اولین بار در قمر تیتان، یکی از اقمار زحل، مشاهده شد؛ جایی که دریاهایی از متان مایع نور را بازتاب می‌کردند.

دنیاهای پوشیده از جنگل

در جنگ ستارگان قمرها و سیاره‌های پوشیده از جنگلی را دیدیم که همچون سیارهٔ مادری‌مان زمین سبز بودند. اما اخترزیست‌شناسان عقیده دارند که گیاهان در دنیاهای دیگر می‌توانند رنگ قرمز، سیاه یا حتی رنگ‌های رنگین‌کمان را داشته باشند.

سیاره‌ای سرسبز و پوشیده از جنگل در فیلم جنگ ستارگان. شاید نمونه های واقعی این دنیای تخیلی سبزی آن را نداشته باشند. Credits: Disney/Lucasfilm Ltd.
سیاره‌ای سرسبز و پوشیده از جنگل در فیلم جنگ ستارگان. شاید نمونه های واقعی این دنیای تخیلی سبزی آن را نداشته باشند.
Credits: Disney/Lucasfilm Ltd.

چند ماه پیش اخترشناسان رصدخانهٔ جنوبی اروپا (ESO) موفق به کشف سیاره‌ای به دور نزدیک‌ترین ستاره به منظومهٔ شمسی شدند که پروکسیما b نام گرفت. سیاره‌ای که تنها کمی بیش از چهار سال نوری از زمین فاصله دارد و به دور یک ستارهٔ کوچک قرمز به نام پروکسیما قنطورس می‌چرخد.

اگر روزی بتوانیم سوار بر یک سفینهٔ فضایی به این منظومه سفر کنیم رنگ‌های جالبی را مشاهده خواهیم کرد. ستارهٔ پروکسیما قنطورس را احتمالا به رنگ هلویی خواهیم دید و سیارهٔ پروکسیما b به رنگ بنفش تیره تا بنفش روشن به نظر خواهد رسید.

طرحی گرافیکی از سیاره‌ی Proxima b. Credits: ESO/M. Kornmesser
طرحی گرافیکی از سیاره‌ی Proxima b.
Credits: ESO/M. Kornmesser

ویژگی نسبتا خاص دیگر پروکسیما b مربوط به شرایط نوری در آن است. طلوع و غروبی در این سیاره رخ نمی‌دهد،‌ زیرا یک سمت آن همیشه به سمت پروکسیما قنطورس است. مشابه این شرایط برای ماه نیز پدید آمده و همیشه یک سمت ماه رو به زمین است.

با این شرایط اگر بخواهیم زندگی گیاهی را در این سیاره متصور شویم باید ویژگی‌های خاصی را برای آن در نظر بگیریم. اگر گیاه یا موجودی که با فتوسنتز تولید انرژی می‌کند در این سیاره وجود داشته باشد همیشه مقدار ثابتی نور دریافت خواهد کرد. در بخش‌هایی از سیاره همیشه خورشید در حال غروب خواهد بود و در برخی قسمت‌ها همیشه خورشید در میانهٔ آسمان قرار خواهد داشت. این مسئله باعث می‌شود که گیاهان در نقاط مختلف چنین سیاره‌ای طیفی از رنگ‌های متفاوت را به خود بگیرند.

این موضوع درست مثل تغییر رنگ جلبک‌های دریایی در اقیانوس‌های زمین است. رنگ جلبک‌های دریایی با رفتن به اعماق اقیانوس از سبز به قهوه‌ای تیره تغییر می‌کند.

چه چیزهایی در انتظار ماست؟

واقعیت این است که تا کنون ما فقط یک سیاره پیدا کرده‌ایم که حیات روی آن شکل گرفته و آن زمین است! اما دانشمندان گمان می‌کنند احتمال یافتن حیات در جایی خارج از منظومهٔ شمسی دور از انتظار نیست.

در سال‌های آینده نسل جدیدی از تلسکوپ‌ها به فضا پرتاب و به جست‌وجوی سیارات فراخورشیدی مشغول خواهند شد. تلسکوپ فضایی TESS جانشین تلسکوپ کپلر خواهد بود و با استفاده از روش گذر به شکار سیارات فراخورشیدی خواهد پرداخت. در آن سو تلسکوپ فضایی جیمز وب تلاش خواهد کرد تا مواد موجود در جو سیارات فراخورشیدی را آشکار کند. و در نهایت در دهه ی بعد میلادی تلسکوپ نقشه‌برداری فروسرخ میدان دید باز (WFIRST) پا را فراتر خواهد گذاشت و برای‌مان تصاویری مستقیم از سیارات فراخورشیدی به ارمغان خواهد آورد.

کسی چه می‌داند، شاید در دههٔ آینده‌ با خبری بی‌سابقه و حیرت‌آور مواجه شویم.

منبع: NASA

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.