مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

ثروت‌های باستانی کشور ما

جنگل هیرکانی

223

ثروت‌های باستانی کشور ما

نویسنده: علیرضا مهدوی

جنگل پوشش گیاهی است که درختان عناصر اصلی آن را تشکیل می دهند و از نظر فرم ظاهری وضعیت باطنی به تیپهای مختلف تقسیم می شود بطوریکه شرایط بوم شناختی خاصی از نظر جانور و گیاه و عوامل اقیلیمی و خاک بر آنها حکمفرماست.

نوار سبز شمال کشور را که همه می شناسند با مساحت در حدود یک ملیون و نهصد هزار هکتار در حاشیه جنوبی دریای خزر و در امتداد دامنه های شمالی رشته کوه البرز از آستارا درغرب تا گلیداغی در شرق قرار گرفته است که به جنگلهای هیرکانی مشهوراند.

عکس از حامد تیزرویان

جنگل هیرکانی بازمانده دوره سوم زمین شناسی و غنی از نظر گونه‌های بومی و باستانی است. در حالی که در اکثر نقاط اروپا و سیبری این جنگل‌ها قادر به بقاء در مقابل سرما نبودند، به دلیل اقلیم معتدل‌تر حاشیه دریای خزر، جنگل هیرکانی در این منطقه به حیات خود ادامه داد و برخی گونه ها به تدریج بومی این جنگل‌ها شدند. از لحاظ تقسیم بندی جهانی این جنگلها جزء جنگلهای پهن برگ خزان کننده با اقلیم نیمه مدیترانه ای مرطوب هستند. جنگل های هیرکانی با ۹۰ گونه درختی، ۲۱۱ گونه درختچه ای و یک هزار و ۵۵۸ گونه علفی جزو جنگل های غنی از لحاظ گونه محسوب می شوند.

عکس از بهدوست کولابی

اصلی ترین درختان این جنگلها پهن برگ هستند. تعداد اندکی از درختان سوزنی برگ (سرخدار که بسیار کمیاب و با ارزش است) نیز در این جنگلها یافت می شوند. از مشهورترین درختان آن می توان راش، بلوط، توسکا، ممرز، افرا، انجیلی، نارون، زبان گنجشک، گیلاس وحشی، بارانک، سرخدار، نمدار، شمشاد، لرگ، لیلکی، خرمندی و آزاد را نام برد. از درختچه های این جنگلها نیز ازگیل، زالزالک، زغال اخته، الوچه وحشی، انار، جل، خاس، کوله خاس و سیب وحشی قابل ذکر هستند.

جانوران جنگل های هیرکانی:

از پرندگان؛ دارکوب سیاه، اردک نوک پهن که در پائیز مهمان جنگل های هیرکانی است، قرقاول خزری گونه در حال انقراض، کبک، بلدرچین، کبوتر جنگلی، قرقی، دال(لاشخور) و عقاب جنگلی قابل ذکراند.

شاید معروفترین پستاندار ساکن این جنگلهای باستانی همان ببر مازندران یا ببر هیرکان باشد که بیش از ۵۰ سال است که منقرض شده و زمانی بر این جنگلها حکمرانی می کرد. از بین رفتن تدربجی بخش مهمی از جنگلهای هیرکانی از عوامل مهم انقراض این گونه شکوهمند بوده است. مرال، شوکا، کل و بز در اکثر نقاط منقرض شده به جز بخشی در پارک ملی گلستان و جنگل های هیرکانی آمل. پلنگ ایرانی، گرگ خاکستری، گراز، خرس قهوه ای، شغال، سمور جنگلی که به شدت در خطر انقراض است، موش جنگلی، گورکن، گربه جنگلی از پستانداران شاخص این جنگلها می باشند.

عکس بسیار کمیابی از سمور درختی- عکاس: داوود آب پیکر

 

خرس قهوه ای- عکس از حامد تیزرویان

 

جنگل‌های هیرکانی چگونه به وجود آمدند؟

در آخرین عصر یخبندان بخش اعظم جنگل های اروپا و ناحیه سیبری از میان رفتند اما رشته کوه البرز همچون دیواری در مقابل رطوبت ناشی از دریای مازندران ایستاده و محیط مساعدی را برای ادامه حیات جنگل های این ناحیه فراهم کرد. بنابراین جنگل های هیرکانی که از جمهوری آذربایجان آغاز و تا استان گلستان در ایران امتداد دارد، از دوران سوم زمین شناسی باقی می مانند تا امروزه از آن به عنوان فسیل زنده دنیا یاد کنیم. جنگلهای هیرکانی در حدود یک میلیون سال قدمت دارند در حالی که قدمت جنگل‌های اروپا حداکثر ۱۰ هزار سال است.

عکس از سعید زهری

 ارزش جنگلهای هیرکانی:

ادامه حیات ما از جنبه های گوناگون به جنگل ها وابسته است. علاوه بر نقش بسیار مهم جنگل ها در تامین هوای سالم و مطلوب برای انسانها، درختان و درختچه‌ها و به طور کلی پوشش گیاهی در حفظ و پایداری خاک و افزایش قابلیت نفوذ پذیری آن و جلوگیری از بروز سیلاب نقش موثری دارند. این جنگلها در جذب گردشگر نیز بسیار موثر و مهم هستند. جنگل ها به عنوان ریه های زمین جزء حیاتی از پیکره طبیعت بشمار می روند و نیازمند توجه و حمایت کافی دولت و حراست و همیاری عموم مردم دارند. تخریب عرصه های جنگلی مشکلات عدیده ای از قبیل آلودگی هوا، بروز سیلاب ها ، کاهش منابع آبی، نابودی گونه های گیاهی و جانوری و خسارت های جدی بسیاری را برای انسان ها به همراه خواهد داشت.

عکس از حامد زلنژاد

 

 

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.