مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

آخرین سرمایه‌های زمین (تالاب ها)

نویسنده: علیرضا مهدوی

145

تالاب ها

تالاب ها گهواره‌های تنوع زیستی دنیا هستند که با فراهم آوردن آب و قابلیت زادآوری اولیه، نقش مهمی در بقای انواع گونه‌های گیاهان و جانوری وابسته به خود ایفا می‌کنند. ارزش اکولوژیک تالاب ها ۱۰ برابر جنگل‌ها و ۲۰۰ برابر زمین های زراعی است.

تعاریف مختلفی برای تالاب‌ها بیان شده است که اولین تعریف علمی تالاب توسط کنوانسیون رامسر (۱۳۵۱) ارائه شد. بر اساس این تعریف تالاب شامل مناطق مردابی، آب مانده، نم‌زارهای سیاه و باتلاقی، برکه‌های مصنوعی یا طبیعی که به طور دایم یا موقت دارای آب ساکن یا روان، شیرین یا شور یا نیمه‌شور هستند و یا مناطقی از سواحل دریا که هنگام جزر ارتفاع آب در آنها بیشتر از ۶ متر نباشد، است.

تالاب‌ها پوشش‌های متفاوتی از گیاهان را شامل می‌شوند که مامن گونه‌های جانوری زیادیست. عکس از فرشید جعفرزاده

ارزش و اهمیت تالاب‌ها

از میان ارزش‌های اقتصادی متعدد تالاب‌ها، می توان به حفظ ذخایر ژنی گیاهی و جانوری، تأمین آب، آبزی پروری، تولید محصولات کشاورزی، تولید چوب، تامین انرژی و کاربردهای تفریحی و گردشگری اشاره کرد. علاوه بر این، تالاب ها به عنوان بخشی از میراث فرهنگی بشر اهمیت ویژه‌ای دارند.

تالاب ها به منزله سرمایه‌های با ارزشند که تنظیم آب‌های زیرزمینی در محیط پیرامون، تعدیل میکروکلیما، شکار، صید پرندگان آبزی و ماهیان، تأمین منابع تعلیف دام و همچنین حصیر بافی و غیره، در گرو حفاظت منطقی از آنهاست. حفظ این سیستم‌های پیچیده اکولوژیک و سود جستن از منابع بیشمار اقتصادی، تفرجگاهی، ژنتیکی و غیره، تنها منوط به مطالعه و شناخت دقیق هر تالاب هستند.

حواصیل خاکستری در تالاب انزلی. عکس از مصطفی صدر

 

تالاب‌های ایران

بیش از ٢٨٠ تالاب در ایران شناخته شده است که از این تعداد ٩۴ تالاب جزو تالاب‌های مهم و ٢۴ تای آن‌ها در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده اند و به عنوان تالاب‌های بین‌المللی شناخته می‌شوند. تالاب‌های ایران محل زیست بیش از ۱۴۰ گونه پرنده مهاجر و بومی هستند که ۳۰٪ از پرندگان ایران را تشکیل می‌دهد. اما متاسفانه به دلیل عدم مدیریت صحیح و حفاظت از آنها و نیز برداشت بیش از حد از آب‌های جاری و زیرزمینی اکثر تالابهای ایران در حال خشک شدن هستند.

تنوع چشمگیر پرندگان آبزی و کنار آبزی در تالاب بین المللی میانکاله. عکس از علیرضا مهدوی

خطرات و تهدیدها

تغییر در کاربری اراضی تالابی، عدم رعایت حقابه طبیعی محیط‌های طبیعی از سوی مجریان مختلف طرح های آبی، عدم ملاحظات زیست محیطی در پروژه های عمرانی، ورود آلاینده‌های مختلف بیولوژیکی، شیمیایی و فیزیکی به محیط های تالابی، شکار و صید غیرمجاز بیرویه و قاچاق، خشکسالی‌های پی درپی و بهره برداری بی‌رویه از منابع آبی زیرزمینی در اطراف تالاب‌ها از جمله خطرات جدی است که تالاب‌های کشور را تهدید به خشک شدن می‌کند.

تصویر زیبایی از پرواز قوها در تالاب انزلی. عکس از علیرضا فرمانده بحری

 کنوانسیون رامسر

کنوانسیون رامسر توافق بین‌المللی است که براساس آن، کشورهای عضو بر روی تالاب‌های مهم جهان مطالعه، تحقیق کرده و از آنها حمایت می‌کنند. این کنوانسیون نام خود را از شهر رامسر گرفته است و در ۱۳ بهمن ماه ۱۳۴۹ بنا به دعوت ایران، به منظور مطالعه تالاب‌ها تشکیل و بنام آن شهر نیز نامگذاری گردید. این کنوانسیون با انگیزه مشارکت بین‌المللی و همکاری همه جانبه در مطالعه، بررسی، حفاظت و بهره­وری عقلایی از تالابهای مهم و بخصوص تالابهایی که اهمیت حیاتی برای پرندگان آبزی و کنار آبزی (بومی و مهاجر) دارند، منعقد شده است.

گل‌های زیبای نیلوفر آبی در تالاب انزلی. عکس از علیرضا فرمانده بحری

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.