مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

راه و رسم رصد بارش‌های شهابی

Amirreza Kamkar
823

راه و رسم رصد بارش‌های شهابی

تماشای بارش‌های شهابی یکی از آسان‌ترین و لذت‌بخش‌ترین فعالیت‌های منجمان آماتور است. کافی است در زمان مناسب زیر سقف پرستارهٔ آسمان قرار بگیرید و از گذر شهاب‌ها لذت ببرید.

شهاب پرنور برساوشی بر فراز کاروانسرای دیر گچین.
عکس از امیررضا کامکار.

در زمان‌های خاصی از سال که زمین از تودهٔ ذرات کوچک به جامانده از دنباله‌دارها و سیارک‌ها عبور می‌کند تعداد شهاب‌ها به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد. شهاب‌هایی که انگار همگی از نقطه‌ای مشخص، یعنی کانون بارش، سرچشمه می‌گیرند. چنین شب‌هایی بهترین زمان برای رصد شهاب‌هاست. زمانی که اگر همه چیز خوب پیش برود می‌توانید در هر ساعت ده‌ها شهاب را در آسمان ببینید.

طرحی از کانون بارش شهابی برساوشی.
Credit: Sky & Telescope

برای رصد بارش‌های شهابی نیازی به استفاده از ابزار رصدی نیست. کافی است مکانی تاریک و دور از نور شهرها را برای رصد انتخاب کنید که افق باز و بدون مانعی داشته باشد، روی زیرانداز دراز بکشید و منتظر گذر شهاب‌ها شوید.

پیش از آغاز رصد حداقل ۱۵ دقیقه به چشمان‌تان فرصت دهید تا با تاریکی سازگار شوند. پس از آن نیز فقط از چراغ‌قوهٔ نور قرمز استفاده کنید تا کمترین تاثیر را روی سازگاری چشم با تاریکی داشته باشد.

پروژه‌های مختلفی را می‌توان در زمان فعالیت‌ بارش‌های شهابی تعریف کرد. ساده‌ترین آن‌ها شمارش شهاب‌های مربوط به بارش و شهاب‌های اتفاقی است. کافی است مسیر حرکت هر شهاب را رو به عقب امتداد دهید. اگر این مسیر از کانون بارش گذر کرد شهاب مربوط به بارش شهابی مورد نظر است و در غیر این صورت تنها یک شهاب اتفاقی را رصد کرده‌اید. در زمان‌هایی از سال دو یا چند بارش شهابی به‌طور همزمان فعالیت می‌کنند که جذابیت و چالش این کار را بیشتر می‌کند. به یاد داشته باشید امکان رد شدن شهاب از همه جای آسمان وجود دارد و نیازی نیست فقط به سمت کانون بارش خیره شوید.

برای ثبت تعداد شهاب‌ها علاوه بر مداد و کاغذ می‌توانید از ضبط‌ صوت نیز استفاده کنید تا زمان از دست نرود.

اگر بخواهید گزارش خود را به مراجعی مانند IMO ارائه دهید بهتر است تخمینی از قدر (واحد درخشش اجرام آسمانی) شهاب‌هایی که ثبت کرده‌اید داشته باشید. گزارش قدر شهاب‌هایی که دیده‌اید به اخترشناسان کمک می‌کند تا نسبت شهاب‌های پرنور به کم‌نور را با دقت بهتری مشخص کنند. این نسبت که به آن شاخص جمعیت می‌گویند در محاسبهٔ نرخ ساعتی سمت‌الراسی یا ZHR تاثیرگذار است. برای تخمین قدر هر شهاب باید نور آن را با ستاره‌های شاخص اطرافش مقایسه کنید. در جدول زیر قدر برخی از اجرام بارز آسمانی آمده است.

قدر تعدادی از اجرام آسمانی.

نکته‌ی مهم دیگر تعیین حد قدر آسمان است. این پارامتر مشخص می‌کند که کم‌نورترین ستاره‌ای که در آسمان رصدگاه دیده می‌شود از چه قدری می‌درخشد. برای تعیین حد قدر آسمان باید تعداد ستاره‌های محدوده‌های خاصی از آسمان را بشمارید و سپس از روی جداول مخصوص حد قدر آسمان را پیدا کنید. از طریق این لینک می‌توانید نواحی مشخص‌شده برای این کار و جدول‌های مربوط به هر محدوده را ببینید.

راه حل تقریبی دیگر برای تعیین حد قدر آسمان پیدا کردن کم‌نورترین ستارهٔ صورت فلکی دب اصغر است. پس از آن با کمک نقشهٔ زیر می‌توانید به صورت حدودی حد قدر آسمان را به دست آورید.

قدر ستاره‌های صورت فلکی دب‌ اصغر.
Credit: Sky &Telescope

بهتر است حداقل یک بار در هر ساعت وضعیت حد قدر آسمان را بررسی کنید تا در صورت ایجاد تغییر آن را در گزارش‌تان وارد کنید. تعداد شهاب‌های رصد‌شده را نیز در بازه‌های زمانی حداکثر یک ساعته به صورت جداگانه یادداشت کنید. همچنین برای ارائه‌ی گزارش دقیق باید زمان‌های هدر رفته در هر بازهٔ زمانی را محاسبه کنید و در نهایت زمان رصد مفید را در گزارش وارد کنید.

ارائهٔ اطلاعات دقیق به IMO به دانشمندان کمک می‌کند تا درک بهتری از ویژگی‌های مربوط به تودهٔ ذرات سازندهٔ بارش داشته باشند. همچنین این کار پیش‌بینی بارش‌های آینده را نیز آسان‌تر می‌کند.

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.