مجله‌ای برای دوست‌داران علم و طبیعت زمین و آسمان

وجود تمام پیش‌نیازهای شکل‌گیری حیات در قمر زحل

طرحی از شیرجه‌ی فضاپیمای کاسینی در میان فوران‌های یخ و گاز انسلادوس. Credits: NASA/JPL-Caltech
379

انسلادوس و اروپا

شرایط شکل‌گیری حیات

اگر روزی خبر کشف حیات در جایی غیر از زمین اعلام شود شاید بتوان آن را مهم‌ترین خبر تاریخ بشریت خواند. اکنون نتایج رصدهای جدید تلسکوپ فضایی هابل و فضاپیمای کاسینی نشان می‌دهند که شاید شرایط رشد و تکامل حیات در همین نزدیکی و در منظومهٔ شمسی وجود داشته باشد.

چند سالی است که نشانه‌های جذابی از شرایط خاص تعدادی از قمرهای مشتری و زحل یافته‌ایم. اکنون و با رصدهای جدید هابل و کاسینی ماجرا جذاب‌تر از پیش شده است.

اروپا، قمر مشتری، و انسلادوس قمر زحل، سوژه‌های رصدهای هابل و کاسینی بوده‌اند. دو قمری که سال‌هاست می‌دانیم اقیانوس‌هایی در زیر سطح‌شان جا خوش کرده‌اند. در رصدهای کاسینی از قمر انسلادوس مشخص شد نوعی از انرژی شیمیایی در این قمر وجود دارد که می‌تواند یک منبع انرژی مناسب برای حیات باشد. از آن سو در رصدهای هابل شواهد بیشتری از وجود آب‌فشان‌های اروپا، که خبرش پیش از این نیز اعلام شده بود، آشکار شد.

شرایط این دو قمر به‌گونه‌ای است که می‌توان آن‌ها را مناسب‌ترین مکان‌های تا کنون شناخته‌شده برای شکل‌گیری حیات دانست.

انسلادوس، قمر سیاره زحل.
Credit: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

انسلادوس

نکته‌ٔ قابل توجه در رصدهای کاسینی وجود گاز هیدروژن در انسلادوس است که ممکن است بتواند منبع انرژی شیمیایی مناسبی برای حیات احتمالی در این قمر باشد. وجود هیدروژن فراوان در اقیانوس انسلادوس به این معناست که در صورت وجود حیات میکروبی در این قمر، موجودات زندهٔ احتمالی می‌توانند با ترکیب هیدروژن و دی‌اکسید کربن محلول در آب انرژی مورد نیاز خود را تولید کنند.

حیات، از نوعی که ما می‌شناسیم، سه پیش‌نیاز اصلی دارد: آب مایع، منبع انرژی و عناصر شیمیایی لازم (مانند کربن، هیدروژن، نیتروژن، اکسیژن، فسفر و گوگرد). با این یافته‌های جدید کاسینی می‌دانیم که انسلادوس قمر کوچک و یخی زحل که بیش از یک میلیارد کیلومتر از خورشید فاصله دارد، تقریبا تمام این شرایط میزبانی از حیات را دارد.

کاسینی هیدروژن را در فوران‌های گاز و مواد یخی انسلادوس و در طی آخرین شیرجه‌ی عمیقش به درون این فوران‌ها در پاییز ۱۳۹۴ آشکار کرد. نتایج این رصدها نشان می‌داد که نزدیک به ۹۸ درصد گاز موجود در فوران‌ها آب است و حدود یک درصد آن را هیدروژن تشکیل می‌دهد. یک درصد باقی‌مانده نیز ترکیبی از مولکول‌های دیگری مانند دی‌آکسید کربن و متان است.

طرحی از شیرجهٔ فضاپیمای کاسینی در میان فوران‌های یخ و گاز انسلادوس.
Credits: NASA/JPL-Caltech

جالب این جاست که تا پیش از ملاقات کاسینی با انسلادوس کسی از وجود این فوران‌ها خبر نداشت!

اروپا

در کنفرانس خبری اخیر ناسا یافته‌های جدیدی راجع به اروپا، قمر سیارهٔ مشتری، نیز ارائه شد. در رصدهای سال ۲۰۱۴ تلسکوپ فضایی هابل نشانه‌هایی از وجود فوران‌هایی در این قمر مشاهده شده بود. اکنون و در مقاله‌ی جدیدی که در Astrophysical Journal Letters منتشر شده است گزارشی مبنی بر مشاهده‌ی مجدد این قوران‌های احتمالی، آن هم از همان مکان قبلی، ارائه شده است.

تصویری ترکیبی از فوران‌های احتمالی مواد از قمر اروپا در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۶.
Credits: NASA/ESA/STScI/USGS

این فوران‌ها به مناطقی از سطح اروپا مرتبط‌اند که به شکل غیرمعمولی گرم‌تر از دیگر نواحی این قمر هستند. همچنین عوارض شکاف‌مانندی را در پوسته‌ی یخی این مناطق می‌توان دید. پژوهشگران گمان می‌کنند این‌ها می‌توانند نشانه‌ای از فوران آب از بخش‌های داخلی قمر باشد؛ چیزی شبیه به آن‌چه در انسلادوس هم دیده شده است.

رصدهای هابل در زمان گذر اروپا از مقابل قرص مشتری انجام شده است. در این حالت عوارض پیرامون قمر بخشی از نور مشتری را سد می‌کنند و می‌توان آن‌ها را در مقابل قرص مشتری شناسایی کرد.

ناسا قصد دارد در دههٔ ۲۰۲۰ فضاپیمایی به نام اروپا کلیپر را به سمت اروپا روانه کند. اگر این فوران‌ها واقعا وجود داشته باشند، که احتمالش کم نیست، در ماموریت اروپا کلیپر فرصتی فوق‌العاده خواهیم داشت تا اقیانوس زیر سطحی اروپا را بدون نیاز به حفاری پوسته‌ی یخی ضخیم این قمر کاوش کنیم.

اروپا، قمر سیاره‌ی مشتری.
Credits: NASA/JPL-Caltech/SETI Institute

تلاش برای یافتن حیات در جایی به جز زمین روز‌به‌روز هیجان‌انگیزتر می‌شود. چه در منظومهٔ شمسی خودمان و در همین نزدیکی و چه دنیاهای دوردستی که به دور ستاره‌هایی به جز خورشید می‌گردند. دورانی است بس هیجان‌انگیز برای شیفتگان فضای بی‌کران.

منبع: NASA

از فروشگاه آسمان شب دیدن کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.