آشنایی با چند واژهٔ نجومی

Amirreza Kamkar
2,300

شناخت برخی مفاهیم به برنامه‌ریزی بهتر برای رصد و شناخت بهتر آسمان کمک می‌کند. در این مقاله مفهوم سه واژهٔ نجومی پرکاربرد را که در درک وضعیت رصدی سیارات اهمیت دارند مرور می‌کنیم.

مقارنه

مقارنه زمانی اتفاق می‌افتد که دو جرم آسمانی در فاصلهٔ نزدیکی از هم قرار بگیرند. در بیشتر مواقع ماه یک پای مقارنه‌های جذاب آسمان است و در آن سو ممکن است سیاره یا ستارهٔ درخشانی قرار داشته باشد. مقارنهٔ ماه و سیارهٔ زهره، پرنورترین اجرام آسمان شب، از جذاب‌ترین رویدادهای رصدی است.

مقارنهٔ ماه و زهره بر فراز دریاچهٔ سوان در ارمنستان. عکس از امیررضا کامکار.

البته قرار گرفتن دو جرم در نزدیکی هم به این معنا نیست که آن دو در واقعیت فاصلهٔ کمی از یک‌دیگر دارند و این فقط زاویهٔ دید ما از روی زمین است که باعث می‌شود دو جرم را در نزدیکی هم ببینیم.

در برخی تعاریف برای در نظر گرفتن دو جرم در حالت مقارنه جدایی زاویه‌ای (فاصلهٔ ظاهری اجرام آسمانی که بر حسب درجه بیان می‌شود) خاصی را در نظر می‌گیرند. این حد مشخص اجازه‌ نمی‌دهد همیشه بتوان از واژهٔ مقارنه استفاده کرد و برای بعضی از رویدادها که دو جرم جدایی زاویه‌ای بیش از حد تعریف‌شده دارند، از واژهٔ همنشینی استفاده می‌شود.

کاربرد دیگر واژهٔ مقارنه زمانی است که سیارات به نزدیک‌ترین فاصلهٔ ظاهری‌شان از خورشید می‌رسند. طبیعتا در چنین زمانی نور شدید خورشید به سیارهٔ مورد نظر اجازهٔ خودنمایی نمی‌دهد و نمی‌توان آن سیاره را در آسمان دید.

مقابله

بهترین فرصت برای رصد سیارات بیرونی منظومهٔ شمسی (سیاراتی که مدارشان خارج از مدار زمین قرار دارد) زمان مقابله است. در زمان مقابله سیارهٔ مورد نظر در آسمان زمین به نقطهٔ مقابل خورشید می‌رسد. در چنین شرایطی سیاره هم‌زمان با غروب خورشید سر از افق برمی‌آورد، نیمه‌شب به بیشترین ارتفاعش از افق می‌رسد و در زمان طلوع خورشید غروب می‌کند.

طرحی از شرایط مختلف سیارات بیرونی (علیا) در مدار.

سیارات خارجی در زمان مقابله به نزدیک‌ترین فاصله‌شان از زمین می‌رسند و در پی آن درخشندگی و اندازهٔ ظاهری‌شان نیز در بیشینه قرار می‌گیرد. به این ترتیب فرصتی عالی برای رصد آن‌ها پدید می‌آید.

از آن جا که مدار سیارات زهره و عطارد داخل مدار زمین قرار دارد مقابله برای این دو سیاره هرگز اتفاق نمی‌افتد.

کشیدگی

عطارد و زهره، سیارات داخلی منظومهٔ شمسی، همیشه نزدیک به خورشید دیده می‌شوند و جدایی زاویه‌ای آن‌ها از خورشید از مقدار مشخصی بیشتر نمی‌شود. طبیعتا بهترین زمان برای رصد این دو سیاره زمانی است که فاصلهٔ ظاهری آن‌ها از خورشید به همین مقدار برسد. این شرایط به بیشترین کشیدگی معروف است.

طرحی از شرایط مختلف سیارات درونی (سفلی)‌ در مدار.

حد نهایی جدایی زاویه‌ای عطارد و زهره از خورشید به ترتیب ۲۸ و ۴۷ درجه است. به عبارت دیگر این دو سیاره هیچ‌گاه بیشتر از این حد از خورشید فاصله نمی‌گیرند.

زهره و عطارد در هر دورهٔ مداری دو بار به بیشترین کشیدگی می‌رسند. بهترین زمان برای رصد سیارات عطارد و زهره در آسمان شامگاهی زمانی است که به بیشترین کشیدگی شرقی می‌رسند و بهترین فرصت برای رصدشان در آسمان صبحگاهی زمانی است که در حالت بیشترین کشیدگی غربی قرار دارند. در بیشترین کشیدگی غربی سیاره در سمت غرب خورشید جای می‌گیرد و پیش از طلوع بر فراز افق شرق دیده می‌شود. عکس همین اتفاق در بیشترین کشیدگی شرقی رخ می‌دهد.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.