آسمان در فصل بهار

Credit: Amirreza Kamkar
389

راهنمای رصد

آرام آرام فصل بهار از راه می‌رسد و مثل همیشه آسمان نیز با تغییر فصل همچون زمین دگرگون می‌شود. در این مقاله نگاهی می‌اندازیم به وضعیت صورت‌های فلکی و سوژهای رصدی آسمان بهار.

آسمان بهار از شفق تا فلق

در ابتدای شب‌های بهاری شاهد غروب صورت‌های فلکی زمستانی در افق غرب هستیم. ستاره‌های پرنور صورتوارهٔ شش‌ضلعی زمستانی کم کم به افق نزدیک می‌شوند و جای خود را به ستاره‌های نسبتا کم‌نور آسمان بهار می‌دهند.

در آسمان‌های تاریک و در ابتدای شب‌های بهاری می‌توان کمان راه شیری را دید که از افق جنوب تا افق شمال غربی کشیده شده است. این بخش از نوار راه شیری نسبت به آن‌چه که در فصل تابستان دیده می‌شود کم‌نورتر است.

با گذشت چند ساعت این صورت‌های فلکی بهاری‌اند که حکمران آسمان می‌شوند. صورت فلکی دب اکبر و بخش معروف‌تر آن، یعنی صورتواره‌ی ملاقهٔ بزرگ، جلودار دیگر صورت‌های فلکی بهاری بر فراز افق شمال شرق دیده می‌شوند. اگر بتوانید صورتواره‌ی ملاقه‌ٔ بزرگ را در آسمان پیدا کنید (که کار سختی هم نیست) پیدا کردن دیگر صورت‌های فلکی بهاری برای‌تان بسیار آسان خواهد شد.

به‌طور مثال با امتداد دستهٔ ملاقه با همان انحنایی که دارد به ستارهٔ پرنور سماک رامح، پرنورترین ستاره‌ی صورت فلکی عوا، می‌رسید. اگر همچنان همین مسیر را ادامه دهید ستاره‌ی آبی‌رنگ سماک اعزل را خواهید دید که این شب‌ها در نزدیکی سیارهٔ درخشان مشتری می‌درخشد.

با کمک صورتوارهٔ ملاقهٔ بزرگ صورت‌های فلکی دیگر را هم می‌توان در آسمان پیدا کرد.

به همین ترتیب می‌توانید دیگر ستاره‌های پرنور و صورت‌های فلکی بارز آسمان بهار را پیدا کنید و با آسمان این فصل بیشتر آشنا شوید.

طلوع صورت‌های فلکی تابستانی

در ادامهٔ یک شب بهاری و با گذر از نیمه‌شب صورت‌های فلکی تابستانی هستند که سر از افق شرق برمی‌آورند. پیشاپیشِ همه ستارهٔ نسر واقع، پرنورترین ستاره‌ی صورت فلکی شلیاق، است که طلوع می‌کند و پس از مدتی دو ستارهٔ دیگر صورتوارهٔ مثلث تابستانی پدیدار می‌شوند.

با نزدیک شدن به سپیده‌دم بخش مرکزی راه شیری در صورت فلکی قوس هم طلوع می‌کند تا زیبایی آسمان دوچندان شود. این شب‌ها سیارهٔ زحل هم در نزدیکی بخش مرکزی راه شیری قرار دارد.

بخش مرکزی راه شیری در این شب‌های بهاری حوالی سپیده‌دم طلوع می‌کند. عکس از امیررضا کامکار.

با طلوع صورت فلکی قوس یک بار دیگر می‌توانید کمان راه شیری را در آسمان‌های تاریک ببینید. این بار بر فراز افق شرق و با شکوهی بیشتر از آن‌چه در ابتدای شب دیدید.

بهار؛ فصل کهکشان‌ها

در آسمان بهار از نوار راه شیری خبر چندانی نیست. همان‌طور که گفته شد راه شیری زمستانه در ابتدای شب غروب می‌کند و برای دیدن بخش مرکزی راه شیری باید تا سحرگاه صبر کرد. همین مسئله بهار را به فصلی عالی برای رصد کهکشان‌ها تبدیل می‌کند. چرا که تراکم ستاره‌ها و غبار در این بخش از آسمان کم است و می‌توان به سوژه‌هایی فراتر از آنچه در کهکشان‌مان است خیره شد.

برای شروع صورت فلکی دب اکبر انتخاب مناسبی است. کهکشان‌های پرنور و جذابی در این صورت فلکی جای گرفته‌اند که از میان آن‌ها می‌توان به M51 (البته این کهکشان در محدوده‌ی صورت فلکی تازی‌ها قرار دارد ولی نزدیک به ستاره‌ی پایانی دسته‌ی ملاقه است) و M101 اشاره کرد. درست چسبیده به M51 کهکشان کوچکی جای گرفته که NGC5195 نام دارد و با ابزارهای کوچک هم تفکیک می‌شود.

نقشه ی رصدی صورت‌های فلکی دب اکبر و تازی‌ها.

M108 و M109 دو عضو دیگر فهرست مسیه در صورت فلکی دب اکبر هستند که برای رصد آن‌ها با ابزارهای کوچک باید به سراغ آسمان‌های تاریک بروید. در نزدیکی M108 سحابی سیاره‌نمای M97 را نیز می‌توانید ببینید.

تصویر تلسکوپ فضایی هابل از کهکشان M51.
Credit: NASA, ESA, S. Beckwith (STScI), and The Hubble Heritage Team (STScI/AURA)

برای گام بعدی به سراغ صورت فلکی کوچک تازی‌ها در همسایگی دب اکبر می‌رویم که میزبان چند کهکشان پرنور از فهرست مسیه است. البته با استفاده از نقشه‌های دقیق‌تر و ابزار رصدی مناسب تعداد بیشتری از کهکشان‌های این ناحیه از آسمان را می‌توانید رصد کنید.

اسد

کمی دورتر از دب اکبر و در صورت فلکی اسد دو سه‌گانهٔ کهکشانی زیبا جای گرفته‌اند‌. کهکشان‌های M65، M66 و NGC3628 را می‌توانید در نزدیکی هم و در یک میدان دید ببینید. این سه کهکشان سوژه‌ای بسیار جذاب برای عکاسان ژرفای آسمان نیز هستند.

نقشهٔ رصدی صورت فلکی اسد.

سه‌گانهٔ دیگری از کهکشان‌ها نیز در صورت فلکی اسد قرار دارد. M95، M96 و M105 سه کهکشان دیگری هستند که می‌توان آن‌ها را در کنار هم رصد کرد.

NGC 2903 کهکشان پرنور دیگری است که در صورت فلکی اسد قرار دارد و با دوربین‌های دوچشمی (مانند ۷۰×۱۵) هم دیده می‌شود.

و در نهایت می‌رسیم به بهشت رصدگران کهکشان‌ها در صورت فلکی سنبله. خوشهٔ کهکشانی سنبله میزبان هزاران کهکشان است که ده‌ها عدد از آن‌ها را می‌توان با ابزارهای رصدی کوچک دید. تراکم کهکشان‌ها در این بخش از آسمان به حدی است که در یک میدان دید چند کهکشان در کنار هم دیده می‌شوند.

نقشه‌ی رصدی صورت فلکی سنبله و تعدادی از کهکشان‌های این صورت فلکی.

برای رصد کهکشان‌های خوشهٔ سنبله بهتر است گام به گام با نقشهٔ رصدی پیش بروید. ستارهٔ اپسیلون سنبله انتخاب مناسبی برای شروع رصد است. بیشتر کهکشان‌های خوشهٔ سنبله بین این ستاره و ستارهٔ بتا اسد جای گرفته‌اند.

بخشی از خوشهٔ کهکشانی سنبله. عکس از پریسا باجلان.

در نهایت همهٔ این سوژه‌های رصدی در کنار آب‌وهوای مناسب این فصل و تعطیلات نوروزی، فرصت بسیار خوبی را برای لذت بردن از زیبایی‌های آسمان بهار پدید می‌آورند. امیدواریم از این فرصت به‌ خوبی بهره ببرید.

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.